Diabetes Awareness: मधुमेह म्हणजेच डायबिटीज ही आज जगभरातील एक मोठी आरोग्य समस्या बनली आहे. बदलती जीवनशैली, खाण्यापिण्याच्या चुकीच्या सवयी, शारीरिक हालचालींचा अभाव आणि वाढता ताण यामुळे मधुमेहाच्या रुग्णांची संख्या दिवसेंदिवस वाढत आहे. आंतरराष्ट्रीय मधुमेह महासंघाच्या (IDF) डायबिटीज अ‍ॅटलासच्या 11 व्या अहवालातून याबाबत धक्कादायक आकडेवारी समोर आली आहे. या अहवालानुसार, जगभरात 20 ते 79 वयोगटातील तब्बल 58.9 कोटी प्रौढांना मधुमेह आहे. म्हणजेच जगातील प्रत्येक 9 पैकी 1 प्रौढ व्यक्ती मधुमेहाने ग्रस्त आहे.

मधुमेहाच्या रुग्णसंख्येत भारत दुसऱ्या क्रमांकावर

मधुमेहाच्या रुग्णसंख्येच्या बाबतीत भारताची स्थितीही चिंताजनक आहे. भारतात सुमारे 8.98 कोटी लोक मधुमेहाने ग्रस्त आहेत. या आकडेवारीनुसार, जगात चीननंतर भारताचा दुसरा क्रमांक लागतो. जगभरातील मधुमेहाच्या रुग्णांपैकी जवळपास प्रत्येक सातवा रुग्ण भारतातील आहे. तसेच दक्षिण-पूर्व आशियातील एकूण रुग्णांपैकी जवळपास 80 टक्के रुग्ण भारतात असल्याचे अहवालात नमूद करण्यात आले आहे.

भारतातील 43 टक्के लोकांना आजाराची माहितीच नाही!

या अहवालातील सर्वात चिंताजनक बाब म्हणजे भारतातील अनेक लोकांना आपल्याला मधुमेह असल्याची कल्पनाच नाही. अहवालानुसार, भारतातील एकूण मधुमेहग्रस्तांपैकी सुमारे 43 टक्के म्हणजेच जवळपास 3.86 कोटी लोकांना आपल्याला हा आजार असल्याचे माहीत नाही.

मधुमेहाची सुरुवातीची लक्षणे अनेकदा सहज लक्षात येत नाहीत. त्यामुळे अनेक जण वेळेवर तपासणी करत नाहीत. परिणामी, आजाराचे निदान होण्यास उशीर होऊ शकतो. मधुमेह नियंत्रणात न राहिल्यास शरीराच्या विविध अवयवांवर त्याचा परिणाम होण्याची शक्यता असते. त्यामुळे नियमित आरोग्य तपासणी आणि जनजागृती महत्त्वाची ठरते.

जगातील सर्वाधिक मधुमेहग्रस्त असलेले टॉप 10 देश

IDF च्या अहवालानुसार, मधुमेहाच्या रुग्णसंख्येत चीन पहिल्या क्रमांकावर असून भारत दुसऱ्या क्रमांकावर आहे. जगातील सर्वाधिक रुग्ण असलेल्या देशांची यादी पुढीलप्रमाणे आहे.

1. चीन – 14.80 कोटी
2. भारत – 8.98 कोटी
3. अमेरिका – 3.85 कोटी
4. पाकिस्तान – 3.45 कोटी
5. इंडोनेशिया – 2.04 कोटी
6. ब्राझील – 1.66 कोटी
7. बांगलादेश – 1.39 कोटी
8. मेक्सिको – 1.36 कोटी
9. इजिप्त – 1.32 कोटी
10. जपान – 1.08 कोटी

या दहा देशांमध्ये जगातील एकूण मधुमेहग्रस्तांपैकी जवळपास 68 टक्के रुग्ण आहेत. विशेष म्हणजे चीन आणि भारत या दोन देशांमध्येच जगातील 40 टक्क्यांहून अधिक मधुमेहग्रस्त राहतात.

गोवा आणि केरळमध्ये सर्वाधिक धोका; महाराष्ट्राची स्थिती काय?

भारतातील वेगवेगळ्या राज्यांमध्ये मधुमेहाचे प्रमाणही वेगवेगळे आहे. ICMR-INDIAB अभ्यासानुसार, भारतातील प्रौढांमध्ये मधुमेहाचे सरासरी प्रमाण 11.4 टक्के आहे. राज्यनिहाय आकडेवारी पाहिल्यास गोवा 26.4 टक्के प्रमाणासह पहिल्या क्रमांकावर आहे. त्यानंतर पुडुचेरीमध्ये 26.3 टक्के, तर केरळमध्ये 25.5 टक्के प्रौढांना मधुमेह आहे. दुसरीकडे, उत्तर प्रदेशमध्ये हे प्रमाण सर्वात कमी म्हणजे 4.8 टक्के नोंदवण्यात आले आहे. महाराष्ट्राचा विचार केला तर राज्यातील मधुमेहाचे प्रमाण 8.4 टक्के आहे.

2050 पर्यंत रुग्णसंख्येत मोठी वाढ होण्याचा अंदाज

भविष्यातील आकडेवारीही आरोग्य व्यवस्थेसाठी चिंतेचा विषय ठरू शकते. IDF च्या अंदाजानुसार, 2050 पर्यंत जगभरातील मधुमेहग्रस्तांची संख्या 58.9 कोटींवरून 85.3 कोटींवर पोहोचू शकते. भारतामध्येही मधुमेहाच्या रुग्णांमध्ये मोठी वाढ होण्याची शक्यता आहे. सध्याची 8.98 कोटी रुग्णसंख्या वाढून 2050 पर्यंत 15.67 कोटी होऊ शकते. म्हणजेच भारतातील रुग्णसंख्येत सुमारे 74.5 टक्क्यांनी वाढ होण्याचा अंदाज आहे.

मधुमेहाचा धोका कमी करण्यासाठी काय कराल?

मधुमेहाचा धोका कमी करण्यासाठी संतुलित आहार, नियमित शारीरिक हालचाल, पुरेशी झोप आणि निरोगी दिनचर्या महत्त्वाची आहे. तसेच डॉक्टरांच्या सल्ल्यानुसार नियमित रक्तातील साखरेची तपासणी करणे गरजेचे आहे. विशेषतः कुटुंबात मधुमेहाचा इतिहास असल्यास आरोग्याकडे अधिक लक्ष देणे आवश्यक आहे.

एकूणच, मधुमेहाच्या वाढत्या रुग्णसंख्येच्या पार्श्वभूमीवर जनजागृती, वेळेवर निदान आणि योग्य उपचार यांना महत्त्व देणे गरजेचे आहे. जागतिक मधुमेह दिनाच्या निमित्तानेही निरोगी जीवनशैली आणि नियमित आरोग्य तपासणीचा संदेश दिला जात आहे.