भोर : स्वराज्य संस्थापक छत्रपती शिवाजी महाराज यांच्या बालपणीच्या स्मृतींनी पावन झालेल्या आणि राजमाता जिजाऊंना ‘आंदण’ म्हणून मिळालेल्या रांजे (ता. भोर) येथील ऐतिहासिक शिवमंदिराचा आता कायापालट होणार आहे. महाराष्ट्र शासनाचा ‘क’ वर्ग तीर्थक्षेत्राचा दर्जा असलेल्या या पुरातन मंदिराच्या जिर्णोद्धारासाठी ग्रामपंचायत आणि मंदिर देवस्थान ट्रस्टने पुढाकार घेतला असून, या ऐतिहासिक वारशाच्या संवर्धनासाठी भाविकांनी सढळ हाताने मदत करण्याचे आवाहन करण्यात आले आहे. स्थापत्यशास्त्राचा अजोड नमुना सुमारे ३०० ते ४०० वर्षांपूर्वीचा इतिहास लाभलेले हे शिवमंदिर त्या काळातील प्रगत स्थापत्यशास्त्राची साक्ष देते. विशेष म्हणजे, इतकी वर्षे उलटूनही पावसाळ्यात या मंदिराच्या गाभाऱ्यात छतातून पाणी गळत नाही किंवा भिंतींना ओलही येत नाही. मंदिर परिसरात तीन पाण्याची कुंडे असून, सांडपाण्याच्या निचऱ्यासाठी बनवलेला बोगदा इतका प्रशस्त आहे की, त्यातून माणूस सहज चालत जाऊ शकतो. नैसर्गिक गाळण प्रक्रियेमुळे या कुंडांतील पाणी काचेसारखे नितळ राहते. Bhor News रांजेकर घराण्याची सातत्यपूर्ण सेवा पिढ्यानपिढ्या या मंदिराचे व्यवस्थापन ‘ रांजेकर’ घराण्याकडे आहे. १९३० च्या दशकात कै. श्रीपाद कृष्णा रांजेकर यांनी आणि त्यानंतर १९६० च्या दशकात कै. कृष्णा श्री. रांजेकर यांनी मंदिर परिसरात लावलेल्या ‘रायवळ’ जातीच्या आमराईतून मिळणाऱ्या उत्पन्नातून आजही मंदिराचा नंदादीप आणि स्वच्छतेचा खर्च भागवला जातो. ही परंपरा आजही अविरत सुरू असून ग्रामस्थ देखील देखभाल करत आहेत. जिर्णोद्धाराची गरज काळानुरूप मंदिराचा काही भाग आता जीर्ण झाला असून, या प्राचीन वास्तूचे मूळ सौंदर्य टिकवून दुरुस्ती करणे आवश्यक झाले आहे. ग्रामपंचायतीचे सरपंच, उपसरपंच, सदस्य आणि यांच्या मार्गदर्शनाखाली विश्वस्त मंडळ जिर्णोद्धाराचे नियोजन करत आहे. दरवर्षी येथे महाशिवरात्री उत्सव, शिवलीलामृत पारायण आणि महाप्रसादाचे मोठे आयोजन केले जाते. “रांजे गावचा हा ऐतिहासिक वारसा केवळ आमचीच नव्हे, तर संपूर्ण महाराष्ट्राची अस्मिता आहे. जिजाऊंच्या या खासगी गावातील मंदिराचे पावित्र्य जपण्यासाठी आणि मंदिर परिसराचा विकास करण्यासाठी आम्ही जिर्णोद्धाराचा संकल्प सोडला आहे. भाविकांनी या कार्यासाठी सढळ हाताने मदत करावी.” विश्वस्त व ग्रामस्थ, रांजे (ता.भोर) रांजे येथील हे शिवमंदिर केवळ धार्मिक श्रद्धास्थान नसून तो आपल्या गौरवशाली इतिहासाचा जिवंत वारसा आहे. ग्रामपंचायत आणि देवस्थान ट्रस्टच्या माध्यमातून आम्ही या परिसराचा कायापालट करण्याचा मानस ठेवला आहे. ‘क’ वर्ग तीर्थक्षेत्राच्या निकषांनुसार विकासकामे करतानाच मंदिराचे मूळ स्वरूप जपण्यावर आमचा भर असेल. या पवित्र कार्यात जास्तीत जास्त भाविकांनी आपला सहभाग नोंदवावा.” भूषण पुरोहित (ग्रामपंचायत अधिकारी रांजे (ता.भोर)
