Cesarean Delivery: भारतात गेल्या काही वर्षांत सिझेरियन प्रसूतीचे प्रमाण लक्षणीयरीत्या वाढल्याचे समोर आले आहे. राष्ट्रीय कुटुंब आरोग्य सर्वेक्षणाच्या (NFHS) ताज्या अहवालानुसार, देशात सिझेरियनद्वारे होणाऱ्या प्रसूतींची संख्या सातत्याने वाढत आहे. एकेकाळी बहुतांश महिलांची नैसर्गिक म्हणजेच सामान्य प्रसूती होत होती, मात्र बदलती जीवनशैली, वाढते आरोग्यविषयक धोके आणि इतर कारणांमुळे सिझेरियन प्रसूतींचे प्रमाण वाढताना दिसत आहे.

अहवालानुसार, जम्मू-काश्मीरमध्ये सुमारे 90 टक्के प्रसूती सिझेरियन पद्धतीने होत आहेत. त्यानंतर पश्चिम बंगालमध्ये 87.7 टक्के आणि तेलंगणामध्ये 84 टक्के प्रसूती शस्त्रक्रियेद्वारे झाल्याचे नमूद करण्यात आले आहे. देशभरातील एकूण आकडेवारी पाहता, सिझेरियन प्रसूतींचे प्रमाण 21.5 टक्क्यांवरून 27.5 टक्क्यांपर्यंत वाढले आहे.

विशेष म्हणजे 2005-06 या कालावधीत सिझेरियन प्रसूतींचे प्रमाण केवळ 8.5 टक्के होते. 2015-16 मध्ये ते 17.2 टक्क्यांपर्यंत पोहोचले आणि त्यानंतरही वाढ कायम राहिली. यामुळे आरोग्य क्षेत्रात चिंता व्यक्त केली जात आहे.

सिझेरियन प्रसूती का वाढत आहेत?

स्त्रीरोगतज्ज्ञांच्या मते, या वाढीमागे अनेक कारणे आहेत. पूर्वीच्या तुलनेत महिलांचे लग्न आणि मातृत्वाचे वय वाढले आहे. अनेक महिला शिक्षण, करिअर आणि आर्थिक स्थैर्य यांना प्राधान्य देत असल्याने 35 वर्षांनंतर गर्भधारणा करण्याचे प्रमाण वाढले आहे.

अशा वयात होणारी गर्भधारणा अनेकदा ‘हाय रिस्क प्रेग्नन्सी’ मानली जाते. यामध्ये आई आणि बाळाच्या आरोग्याच्या दृष्टीने काही अतिरिक्त धोके असू शकतात. त्यामुळे डॉक्टर अनेकदा सिझेरियन प्रसूतीचा पर्याय सुचवतात.

प्रसूतीच्या वेदनांची भीती

सामान्य प्रसूतीदरम्यान होणाऱ्या वेदनांची भीती हेही एक महत्त्वाचे कारण मानले जाते. अनेक महिलांना प्रसूतीच्या वेदनांविषयी चिंता वाटते आणि त्यामुळे त्या सिझेरियन प्रसूतीला प्राधान्य देतात.

मात्र तज्ज्ञांच्या मते, आधुनिक वैद्यकीय तंत्रज्ञानामुळे प्रसूतीदरम्यान वेदना कमी करण्यासाठी अनेक सुरक्षित पर्याय उपलब्ध आहेत. त्यामुळे केवळ वेदनांच्या भीतीमुळे सिझेरियनची निवड करणे आवश्यक नसते.

बाळाच्या सुरक्षिततेबाबतची चिंता

आजकाल पालक आपल्या बाळाच्या आरोग्याबाबत अधिक जागरूक झाले आहेत. सामान्य प्रसूतीदरम्यान काही गुंतागुंत होण्याची भीती अनेकांना वाटते. त्यामुळे बाळाच्या सुरक्षिततेसाठी सिझेरियन प्रसूती अधिक सुरक्षित असल्याचे काही पालकांना वाटते.

तथापि, प्रत्येक गर्भधारणेची परिस्थिती वेगळी असते. त्यामुळे कोणती प्रसूती योग्य ठरेल याचा निर्णय वैद्यकीय तपासणी आणि डॉक्टरांच्या सल्ल्यानुसारच घेतला पाहिजे.

गर्भधारणेदरम्यान काय काळजी घ्यावी?

तज्ज्ञांच्या मते, गर्भवती महिलांनी नियमित वैद्यकीय तपासण्या करून घ्याव्यात. वेळोवेळी तपासणी केल्यास संभाव्य धोके लवकर ओळखता येतात आणि योग्य उपचार करता येतात.

याशिवाय संतुलित आणि पौष्टिक आहार घेणेही अत्यंत महत्त्वाचे आहे. गर्भधारणेदरम्यान शरीराला अतिरिक्त पोषणाची गरज असते. त्यामुळे डॉक्टरांच्या सल्ल्यानुसार आहारात आवश्यक बदल करणे गरजेचे आहे.

नियमित व्यायाम आणि हलक्या स्वरूपातील शारीरिक हालचालीही उपयुक्त ठरतात. विशेषतः सामान्य प्रसूतीसाठी उपयुक्त असलेले व्यायाम डॉक्टरांच्या मार्गदर्शनाखाली केल्यास फायदा होऊ शकतो.

एकूणच, सिझेरियन प्रसूती काही वेळा वैद्यकीयदृष्ट्या आवश्यक असते. मात्र त्याचे वाढते प्रमाण लक्षात घेता गर्भवती महिलांनी योग्य माहिती, नियमित वैद्यकीय सल्ला आणि निरोगी जीवनशैली यांना प्राधान्य देणे आवश्यक आहे.