New Year 2026 | 1 January : जगभरात १ जानेवारीला नवीन वर्षाचे जल्लोषात स्वागत केले जाते. पण तुम्हाला माहीत आहे का, की प्राचीन काळी नवीन वर्ष १ जानेवारीला नव्हे, तर मार्च महिन्यात साजरे केले जायचे? मग ही तारीख बदलली कशी? यामागे एक रंजक इतिहास आहे. याबद्दल आपण थोडक्यात पाहुयात… सुरुवातीला ‘मार्च’ मध्ये असायचे नवीन वर्ष प्राचीन रोमन कॅलेंडरमध्ये वर्षाची सुरुवात २५ मार्च (वसंत ऋतूच्या आगमनावेळी) मानली जायची. त्यावेळी वर्षात फक्त १० महिने असायचे आणि वर्ष ३०४ दिवसांचे असायचे. या कॅलेंडरमध्ये जानेवारी आणि फेब्रुवारी हे महिने अस्तित्वात नव्हते. राजा न्युमा पॉम्पिलियसचा बदल रोमचा दुसरा राजा ‘न्युमा पॉम्पिलियस’ याने कॅलेंडरमध्ये बदल करून त्यात जानेवारी आणि फेब्रुवारी हे दोन महिने जोडले. तरीही, अनेक वर्षे लोक वेगवेगळ्या तारखांना (कधी १ मार्च तर कधी २५ मार्च) नवीन वर्ष साजरे करत होते. ज्युलियस सीझर आणि १ जानेवारीचे महत्त्व इसवी सन पूर्व ४६ मध्ये रोमन सम्राट ज्युलियस सीझरने खगोलशास्त्रज्ञांच्या मदतीने कॅलेंडरमध्ये मोठे बदल केले. याला ‘ज्युलियन कॅलेंडर’ म्हटले जाते. ‘जानेवारी’ हे नाव रोमन देवता ‘जानस’ (Janus) यावरून ठेवण्यात आले आहे. जानस देवाला दोन तोंडे होती—एक मागे पाहणारे (भूतकाळ) आणि एक पुढे पाहणारे (भविष्यकाळ). म्हणूनच वर्षाच्या सुरुवातीसाठी हा महिना निवडण्यात आला. ख्रिश्चन धर्माचा प्रभाव आणि मध्ययुगीन काळ मध्ययुगात युरोपमध्ये ख्रिश्चन धर्माचा प्रसार झाल्यावर, १ जानेवारीला ‘मूर्तीपूजक’ सण मानून त्यावर बंदी घालण्यात आली होती. त्या काळात ख्रिसमस (२५ डिसेंबर) किंवा ‘ॲन्युन्सिएशन डे’ (२५ मार्च) ला नवीन वर्ष मानले जाऊ लागले. ग्रेगोरियन कॅलेंडरची सुरुवात (१५८२) १५८२ मध्ये पोप ग्रेगरी १३ वे यांनी ज्युलियन कॅलेंडरमधील त्रुटी दूर करून ‘ग्रेगोरियन कॅलेंडर’ लागू केले. त्यांनी पुन्हा एकदा १ जानेवारीला वर्षाचा पहिला दिवस म्हणून मान्यता दिली. हळूहळू कॅथोलिक देशांनी आणि त्यानंतर संपूर्ण जगाने हे कॅलेंडर स्वीकारले. भारतासह जगातील बहुतांश देशांमध्ये आज याच कॅलेंडरनुसार १ जानेवारीला नवीन वर्ष साजरे केले जाते. भारतातील विविध ‘नवीन वर्षे’ जरी आपण इंग्रजी कॅलेंडरनुसार १ जानेवारीला सेलिब्रेशन करत असलो, तरी भारतीय संस्कृती आणि विविध राज्यांच्या परंपरेनुसार आपली सांस्कृतिक नवीन वर्षे वेगळी आहेत. गुढीपाडवा: महाराष्ट्रात चैत्र शुद्ध प्रतिपदेला नवीन वर्ष साजरे होते. विशू/पुथंडू: दक्षिण भारतात साजरे होणारे नवीन वर्ष. दिवाळी (पाडवा): व्यापारी वर्षाची सुरुवात मानली जाते. थोडक्यात सांगायचे तर, १ जानेवारीला नवीन वर्ष साजरं करणं ही रोमन साम्राज्यापासून सुरू झालेली आणि ग्रेगोरियन कॅलेंडरने जगभर रुजवलेली एक वैश्विक परंपरा आहे. आणि आज सगळीकडे याच कॅलेंडरने नवीन वर्षाचे स्वागत केले जाते.
