Ganesh Chaturthi: गणेश चतुर्थी म्हटलं की घरात बाप्पाच्या आगमनाची लगबग, सजावट, पूजा आणि प्रसादाची तयारी सुरू होते. या सगळ्यात एक गोष्ट मात्र आवर्जून केली जाते, ती म्हणजे मोदक. गणेशोत्सवात मोदकाला विशेष महत्त्व आहे. महाराष्ट्रात तर मोदक हा बाप्पाच्या नैवेद्याचा महत्त्वाचा भाग मानला जातो. पारंपरिक उकडीच्या मोदकापासून ते आजच्या चॉकलेट आणि ड्रायफ्रूट मोदकापर्यंत अनेक प्रकार आता बाजारात आणि घराघरांत पाहायला मिळतात.

मोदकाचा बाप्पाशी काय संबंध?  (Ganesh Chaturthi)

भगवान गणेशांना बुद्धी, विवेक आणि शुभकार्याचा देव मानलं जातं. मोदकाचाही संबंध अनेक धार्मिक आणि लोकपरंपरांमध्ये ज्ञान, आनंद आणि समाधानाशी जोडला जातो. त्यामुळे गणेशोत्सवात बाप्पाला मोदकाचा नैवेद्य दाखवण्याची परंपरा आहे.

मोदकाबाबत एक प्रसिद्ध कथा देखील सांगितली जाते. या कथेनुसार गणेश आणि कार्तिकेय यांच्यात कोण अधिक बुद्धिमान आहे, हे ठरवण्यासाठी त्यांना संपूर्ण जगाची प्रदक्षिणा करण्यास सांगितलं जातं. कार्तिकेय लगेच आपल्या वाहनावरून निघतात. मात्र गणेश आपल्या आई-वडिलांची म्हणजेच शिव-पार्वतीची प्रदक्षिणा करतात. आई-वडीलच आपल्यासाठी संपूर्ण जग आहेत, असं ते सांगतात. त्यांच्या बुद्धी आणि विवेकाने प्रसन्न होऊन त्यांना मोदक दिला जातो, अशी ही लोकप्रिय कथा आहे.

उकडीचे मोदक सर्वात खास    (Ganesh Chaturthi)

महाराष्ट्रातील पारंपरिक मोदक म्हटलं की सर्वात आधी आठवतो तो उकडीचा मोदक. तांदळाच्या पिठाची मऊ उकड तयार करून त्यात नारळ आणि गुळाची गोड सारण भरली जाते. त्याला हाताने सुंदर कळ्या पाडून मोदकाचा आकार दिला जातो आणि नंतर वाफेवर शिजवला जातो. गरमागरम उकडीचा मोदक आणि त्यावर तुपाची धार, हा बाप्पाच्या नैवेद्याचा पारंपरिक आणि आवडता प्रकार मानला जातो.

तळणीचे मोदकही लोकप्रिय   (Ganesh Chaturthi)

उकडीच्या मोदकापेक्षा तळणीचे मोदक चवीला वेगळे असतात. बाहेरून कुरकुरीत आणि आतून गोड अशी त्यांची खासियत असते. मैदा किंवा इतर पारंपरिक पिठाच्या आवरणात नारळ, गूळ, वेलची आणि कधी कधी सुका मेवा भरला जातो. त्यानंतर हे मोदक तेलात तळले जातात.

मावा आणि केसर मोदक  

मावा मोदक हा पारंपरिक मोदकापेक्षा थोडा वेगळा प्रकार आहे. यात मावा, साखर, वेलची आणि सुका मेवा वापरला जातो. विशेष म्हणजे यासाठी तांदळाच्या पिठाची बाहेरची उकड करावी लागत नाही. तयार मिश्रण मोदकाच्या साच्यात भरून त्याला आकार दिला जातो. केसर मोदकाला मोदकाचा शाही प्रकार म्हणता येईल. मावा किंवा दूधावर आधारित मिश्रणात केसर आणि वेलची घातली जाते. त्यामुळे त्याला सुंदर रंग आणि छान सुगंध येतो.

ड्रायफ्रूट आणि चॉकलेट मोदकांचीही क्रेझ

आजच्या काळात मोदकाच्या पारंपरिक चवीसोबत अनेक नवीन प्रयोग केले जात आहेत. काजू, बदाम, पिस्ता यांसारख्या मेव्यांपासून तयार केलेले ड्रायफ्रूट मोदक अनेकांना आवडतात. तर मुलांना आणि तरुणांना आकर्षित करण्यासाठी चॉकलेट मोदक तयार केले जातात. चॉकलेट, कोको, मावा किंवा मिल्क बेस वापरून हे मोदक बनवले जातात. हा पारंपरिक मोदकाचा आधुनिक आणि फ्युजन प्रकार आहे.

घरच्या घरी मोदक बनवताना लक्षात ठेवा

उकडीचे मोदक करताना तांदळाच्या पिठाची उकड खूप घट्ट किंवा खूप सैल नसावी. नारळ-गुळाचं सारण करताना त्यात जास्त पाणी घालू नये. सारण पूर्णपणे थंड झाल्यावर ते उकडीत भरल्यास मोदक व्यवस्थित तयार होतात. पहिल्यांदा मोदक करत असाल तर साच्याचा वापर केल्याने आकार देणं सोपं जातं.

अशा प्रकारे मोदक हा केवळ एक गोड पदार्थ नाही, तर महाराष्ट्राच्या खाद्यसंस्कृतीचा आणि गणेशोत्सवाच्या परंपरेचा महत्त्वाचा भाग आहे. पारंपरिक उकडीच्या मोदकापासून आधुनिक चॉकलेट मोदकापर्यंत बदल होत असला, तरी बाप्पाच्या नैवेद्यात मोदकाचं स्थान आजही तितकंच खास आहे.