Parenting Tips: प्रत्येक पालकांची इच्छा असते की त्यांचे मूल प्रेमळ, संवेदनशील आणि इतरांचा आदर करणारे असावे. मात्र, काही मुलांमध्ये लहान वयातच मत्सर, राग, चिडचिड किंवा इतरांविषयी नकारात्मक भावना दिसू लागतात. अनेकदा दुसऱ्यांच्या यशामुळे त्यांना अस्वस्थ वाटते किंवा ते इतरांशी उद्धटपणे वागतात. अशा वेळी पालकांच्या मनात प्रश्न निर्माण होतो की, मुलांमध्ये द्वेष किंवा मत्सर जन्मजात असतो का?  (Parenting Tips)

बाल मानसशास्त्रज्ञांच्या मते, मुलांमध्ये मत्सर किंवा द्वेषाची भावना जन्मतः नसते. ती हळूहळू त्यांच्या आजूबाजूच्या वातावरणातून, अनुभवांमधून आणि सामाजिक वागणुकीतून विकसित होत जाते. त्यामुळे मुलांचे संगोपन करताना पालकांनी काही महत्त्वाच्या गोष्टींची काळजी घेणे आवश्यक आहे.   (Parenting Tips)

घरातील वातावरणाचा मोठा प्रभाव   (Parenting Tips)

लहान मुले बोलण्यापेक्षा पाहून आणि ऐकून जास्त शिकतात. घरात सतत भांडणे, अपमानास्पद भाषा, इतरांची निंदा किंवा भेदभाव होत असेल, तर मुलांवर त्याचा नकारात्मक परिणाम होऊ शकतो. त्याउलट घरात प्रेम, आदर, सहकार्य आणि समजूतदारपणाचे वातावरण असेल, तर मुलांमध्येही सकारात्मक विचार आणि चांगले संस्कार रुजतात.

सतत तुलना करणे टाळा   (Parenting Tips)

“तुझा मित्र तुझ्यापेक्षा हुशार आहे” किंवा “तुझी बहीण नेहमी चांगले गुण मिळवते” अशी तुलना मुलांचा आत्मविश्वास कमी करू शकते. सतत तुलना झाल्याने मुलांमध्ये न्यूनगंड, मत्सर आणि इतरांविषयी नकारात्मक भावना निर्माण होऊ शकतात. त्यामुळे मुलाची तुलना इतरांशी न करता त्याच्या स्वतःच्या प्रगतीशी करावी.

दुर्लक्षामुळे वाढू शकतात नकारात्मक भावना

मुलांना वाटू लागले की त्यांचे कोणी ऐकत नाही किंवा त्यांना पुरेसे प्रेम आणि लक्ष मिळत नाही, तर त्यांच्या मनात असुरक्षितता निर्माण होऊ शकते. यामुळे राग, चिडचिड आणि मत्सर वाढू शकतो. त्यामुळे मुलांशी नियमित संवाद साधणे, त्यांच्या भावना समजून घेणे आणि त्यांच्या छोट्या-छोट्या प्रयत्नांचे कौतुक करणे गरजेचे आहे.

सोशल मीडिया आणि मित्रपरिवाराचाही प्रभाव

आजची मुले फक्त घरातूनच नाही, तर मोबाईल, सोशल मीडिया, टीव्ही, गेम्स आणि मित्रांकडूनही अनेक गोष्टी शिकतात. हिंसक दृश्ये, अपमानास्पद भाषा किंवा चुकीचे संदेश वारंवार पाहिल्यास त्याचा परिणाम त्यांच्या स्वभावावर होऊ शकतो. त्यामुळे पालकांनी मुलं काय पाहतात आणि काय शिकतात याकडे लक्ष देणे आवश्यक आहे.

पालकांनी काय करावे?

मुलांचे बोलणे शांतपणे ऐका आणि त्यांच्या भावना समजून घ्या. त्यांच्यावर रागावण्याऐवजी त्यांच्याशी संवाद साधा. सतत तुलना करणे टाळा. घरात आदराने बोलण्याची सवय लावा. मुलांना सहकार्य, वाटून घेणे आणि इतरांबद्दल सहानुभूती बाळगण्याचे महत्त्व शिकवा. अशा छोट्या सवयी त्यांचा स्वभाव सकारात्मक बनवतात.

कोणती लक्षणे दुर्लक्षित करू नयेत?

मूल सतत चिडचिड करत असेल, विनाकारण रागावत असेल, इतरांना जाणीवपूर्वक त्रास देत असेल, एखाद्या व्यक्तीविषयी कायम नकारात्मक वागत असेल, मित्रांपासून दूर राहत असेल किंवा वारंवार भांडत असेल, तर पालकांनी याकडे गांभीर्याने लक्ष द्यावे.

जर ही लक्षणे दीर्घकाळ कायम राहिली आणि मुलाच्या दैनंदिन आयुष्यावर परिणाम होऊ लागला, तर बाल मानसोपचारतज्ज्ञ किंवा मानसिक आरोग्य तज्ज्ञांचा सल्ला घेणे योग्य ठरते.

मुलांमध्ये चांगले संस्कार रुजवण्यासाठी प्रेम, संवाद, संयम आणि योग्य मार्गदर्शन यांना पर्याय नाही. पालकांनी मुलांशी विश्वासाचे नाते निर्माण केले, तर त्यांच्यातील मत्सर, राग आणि द्वेष यांसारख्या भावना कमी होऊन आत्मविश्वास, सहानुभूती आणि सकारात्मक विचार वाढण्यास मदत होते.