Dhadakebaaz: सध्या रणबीर कपूरच्या आगामी ‘रामायण’ चित्रपटातील व्हिज्युअल इफेक्ट्स (VFX) आणि स्पेशल इफेक्ट्सची सर्वत्र चर्चा सुरू आहे. आधुनिक तंत्रज्ञानाच्या मदतीने चित्रपटांमध्ये अनेक अशक्य वाटणाऱ्या गोष्टी पडद्यावर साकारल्या जात आहेत. मात्र, आजपासून अनेक वर्षांपूर्वी म्हणजेच ९० च्या दशकात मराठी चित्रपटसृष्टीत एका दिग्दर्शकाने आपल्या कल्पकतेने प्रेक्षकांना थक्क केले होते. हे दिग्दर्शक म्हणजे महेश कोठारे. त्यांच्या ‘धडाकेबाज’ या चित्रपटातील बाटलीतला गंगाराम आजही अनेकांच्या लक्षात आहे. विशेष म्हणजे, त्या काळात भारतात आधुनिक स्पेशल इफेक्ट्सचे तंत्रज्ञान फारसे उपलब्ध नसताना महेश कोठारे यांनी हे आव्हान स्वीकारले होते. पण बाटलीतला गंगाराम पडद्यावर जिवंत कसा झाला? जाणून घेऊया त्यामागची रंजक गोष्ट.

गंगारामला जिवंत करण्यासाठी थेट अमेरिकेत गेले महेश कोठारे

महेश कोठारे हे मराठी चित्रपटसृष्टीतील प्रयोगशील दिग्दर्शक म्हणून ओळखले जातात. प्रत्येक चित्रपटात काहीतरी नवीन करण्याचा त्यांचा प्रयत्न असायचा. ‘धडाकेबाज’ चित्रपटाच्या वेळीही त्यांनी असाच एक वेगळा प्रयोग करण्याचे ठरवले. या चित्रपटातील बाटलीतला गंगाराम प्रेक्षकांना खऱ्यासारखा दिसावा, यासाठी त्यांना आधुनिक तंत्रज्ञानाची गरज होती.

त्यावेळी भारतात अशा प्रकारचे स्पेशल इफेक्ट्स तयार करण्याचे तंत्रज्ञान फारसे विकसित झाले नव्हते. त्यामुळे या तंत्रज्ञानाची माहिती घेण्यासाठी महेश कोठारे थेट अमेरिकेला गेले. अमेरिकेतील प्रसिद्ध ट्वेंटिएथ सेंच्युरी फॉक्स स्टुडिओमध्ये त्यांनी तब्बल एक महिना स्पेशल इफेक्ट्सचे तंत्रज्ञान शिकून घेतले. या तंत्रज्ञानाचा वापर करून गंगारामला पडद्यावर जिवंत दाखवण्याची त्यांची तयारी सुरू झाली.

ब्लॅक स्क्रीनऐवजी ब्ल्यू स्क्रीनचा वापर करण्याचे ठरवले

त्या काळात भारतात स्पेशल इफेक्ट्स तयार करण्यासाठी प्रामुख्याने काळ्या पडद्याचा वापर केला जात असे. मात्र, या पद्धतीने तयार केलेली दृश्ये फारशी दर्जेदार दिसत नव्हती. त्यामध्ये अपेक्षित स्पष्टता आणि नैसर्गिकपणा जाणवत नव्हता. त्यामुळे महेश कोठारे यांना उच्च दर्जाचे दृश्य तयार करण्यासाठी ब्ल्यू स्क्रीन तंत्रज्ञानाचा वापर करायचा होता.

मात्र, त्यासाठी खास प्रकारच्या फिल्म रिळांची आवश्यकता होती. या रिळांच्या मदतीने ब्ल्यू स्क्रीनवर चित्रीकरण करून नंतर त्यावर आवश्यक ते स्पेशल इफेक्ट्स तयार करता येणार होते. पण या रिळांची उपलब्धता मिळवणे हेच त्यांच्यासमोर मोठे आव्हान बनले.

२० रिळांसाठी १०० रिळांची अट; अशी दूर केली अडचण

महेश कोठारे यांना त्यांच्या चित्रपटासाठी केवळ २० विशेष रिळांची आवश्यकता होती. मात्र, ही रिळ मागवण्यासाठी किमान १०० रिळांची ऑर्डर देणे आवश्यक होते. त्यामुळे त्यांच्यासमोर मोठा प्रश्न निर्माण झाला. गरजेपेक्षा जास्त रिळ मागवणे आर्थिकदृष्ट्या अडचणीचे ठरू शकत होते.

याच काळात ‘अजूबा’ या चित्रपटाचे चित्रीकरण सुरू होते. या चित्रपटाचे दिग्दर्शन पीटर परेरा करत होते. त्यांनाही अशाच विशेष रिळांची गरज होती. ही संधी ओळखून महेश कोठारे यांनी पीटर परेरा यांच्याशी संपर्क साधला. दोघांनी मिळून १०० रिळांची ऑर्डर देण्याचा प्रस्ताव त्यांनी मांडला. त्यातील २० रिळ महेश कोठारे यांना आणि उर्वरित रिळ पीटर परेरा यांना मिळणार होत्या. पीटर परेरा यांनीही या प्रस्तावाला होकार दिला.

अखेर आवश्यक रिळ भारतात दाखल झाल्या आणि महेश कोठारे यांचा प्रयोग यशस्वी झाला. ‘धडाकेबाज’ चित्रपटातील बाटलीतला गंगाराम प्रेक्षकांसमोर आला. त्या काळातील मराठी प्रेक्षकांसाठी हा एक वेगळाच अनुभव होता.

तंत्रज्ञानापेक्षा कल्पकतेला महत्त्व देणारा प्रयोग

आज अत्याधुनिक संगणकीय तंत्रज्ञानामुळे चित्रपटांमध्ये अनेक अद्भुत दृश्ये सहज साकारता येतात. मात्र, त्या काळात मर्यादित साधनसामग्री असूनही महेश कोठारे यांनी नवीन तंत्रज्ञान शिकून त्याचा मराठी चित्रपटासाठी वापर केला. त्यांच्या या प्रयोगामुळे ‘धडाकेबाज’मधील गंगाराम विशेष लक्षात राहिला. आज ‘रामायण’मधील VFX ची चर्चा होत असताना महेश कोठारे यांनी ९० च्या दशकात केलेला हा प्रयोग पुन्हा एकदा आठवला जात आहे.