Abhyanga Snan: दिवाळीचा सण म्हटलं की आनंद, उत्साह आणि विविध धार्मिक परंपरांची आठवण होते. दिवाळीतील प्रत्येक दिवसाला विशेष महत्त्व आहे. त्यापैकी नरक चतुर्दशी म्हणजेच छोटी दिवाळी हा एक महत्त्वाचा दिवस मानला जातो. या दिवशी पहाटे लवकर उठून अभ्यंगस्नान करण्याची परंपरा आहे. अनेक घरांमध्ये या दिवशी अंघोळीपूर्वी संपूर्ण शरीराला तेल लावून मालिश केली जाते आणि त्यानंतर स्नान केले जाते. मात्र, नरक चतुर्दशीच्या दिवशीच अभ्यंगस्नान का केले जाते? या परंपरेमागे नेमकं काय कारण आहे? धार्मिक महत्त्वासोबतच आरोग्याच्या दृष्टीनेही या स्नानाचे काही फायदे आहेत. चला तर जाणून घेऊया अभ्यंगस्नानाचे महत्त्व, योग्य पद्धत आणि आवश्यक काळजी.

नरक चतुर्दशीला अभ्यंगस्नान का करतात?

नरक चतुर्दशीला रूप चौदस आणि छोटी दिवाळी असेही म्हटले जाते. या दिवशी सूर्योदयापूर्वी स्नान करण्याची धार्मिक परंपरा आहे. पौराणिक मान्यतांनुसार, नरक चतुर्दशीच्या दिवशी अभ्यंगस्नान केल्याने नरकाच्या भयापासून मुक्ती मिळते. तसेच शरीर आणि मनाची शुद्धता होते, अशी श्रद्धा आहे.

या दिवशी शरीराला तेल लावून स्नान करणे शुभ मानले जाते. वेगवेगळ्या प्रदेशांमध्ये ही परंपरा वेगवेगळ्या पद्धतीने पाळली जाते. धार्मिक महत्त्वासोबतच आयुर्वेदातही तेलाने शरीराची मालिश करण्याला महत्त्व दिले आहे. आयुर्वेदामध्ये या प्रक्रियेला ‘अभ्यंग’ असे म्हटले जाते.

अभ्यंगस्नान म्हणजे नेमकं काय?

अभ्यंगस्नान ही आयुर्वेदातील पारंपरिक तेल मालिश आणि स्नानाची पद्धत आहे. यामध्ये अंघोळ करण्यापूर्वी संपूर्ण शरीराला तेल लावून हलक्या हाताने मालिश केली जाते. यासाठी प्रामुख्याने तीळ तेल, नारळ तेल किंवा त्वचेला अनुकूल असलेल्या इतर तेलांचा वापर केला जातो.

तेल मालिश केल्यानंतर काही वेळाने कोमट पाण्याने स्नान केले जाते. या प्रक्रियेमुळे त्वचेची काळजी घेण्यास मदत होऊ शकते. विशेषतः थंडीच्या दिवसांत त्वचेचा कोरडेपणा वाढतो. अशा वेळी अभ्यंगस्नानामुळे त्वचेला ओलावा मिळण्यास मदत होते.

अभ्यंगस्नान करण्याचे आरोग्यदायी फायदे

१. त्वचेचा कोरडेपणा कमी होतो

हिवाळ्याच्या सुरुवातीला त्वचा कोरडी आणि निस्तेज होऊ लागते. अशावेळी त्वचेला अनुकूल असलेले तेल लावल्यास त्वचेतील ओलावा टिकवून ठेवण्यास मदत होते. त्यामुळे त्वचेचा कोरडेपणा आणि ताणलेपणा कमी होऊ शकतो.

२. शरीराला मिळतो आराम

दिवसभराच्या धावपळीनंतर शरीर थकलेले असते. अशावेळी शांत वातावरणात हलक्या हाताने तेल मालिश केल्यास शरीराला आराम मिळू शकतो. त्यामुळे प्रसन्न आणि ताजेतवाने वाटण्यास मदत होते.

३. स्नायूंना आराम मिळण्यास मदत

हलकी तेल मालिश केल्याने स्नायूंमधील ताण कमी जाणवू शकतो. शरीराला आराम मिळतो. मात्र, स्नायूंच्या वेदना किंवा कोणत्याही आजारावर अभ्यंगस्नान हा उपचार नाही, हे लक्षात ठेवणे गरजेचे आहे.

४. त्वचा मऊ आणि मुलायम राहते

नियमितपणे त्वचेला अनुकूल तेलाचा वापर केल्यास त्वचेतील ओलावा टिकण्यास मदत होते. त्यामुळे त्वचा मऊ आणि मुलायम राहू शकते.

५. मानसिक तणाव कमी होण्यास मदत

शांत वातावरणात केलेली हलकी मालिश मनाला प्रसन्नता देऊ शकते. त्यामुळे थकवा आणि तणाव कमी जाणवण्यास मदत होते. अभ्यंगस्नान ही केवळ शरीराची स्वच्छता नसून स्वतःच्या आरोग्यासाठी वेळ देण्याची एक पारंपरिक पद्धत आहे.

अभ्यंगस्नान करताना कोणती काळजी घ्यावी?

• अभ्यंगस्नानाचे फायदे मिळवण्यासाठी काही गोष्टी लक्षात ठेवणे आवश्यक आहे.
• आपल्या त्वचेला अनुकूल असलेल्या तेलाचाच वापर करा.
• तेल लावताना हातांचा दाब हलका ठेवा. जोरात मालिश करू नका.
• त्वचेवर जखम, सूज किंवा संसर्ग असल्यास त्या भागावर तेल लावणे टाळा.
• तेलाची अॅलर्जी असल्यास त्याचा वापर करू नका.
• अंघोळ करताना पाणी खूप गरम वापरू नका.
• बाथरूममध्ये तेलामुळे घसरण्याची शक्यता असते. त्यामुळे विशेष काळजी घ्या.

नरक चतुर्दशीच्या दिवशी अभ्यंगस्नान करण्याची परंपरा धार्मिक श्रद्धा आणि शरीराची काळजी या दोन्ही गोष्टींशी जोडलेली आहे. त्यामुळे यंदाच्या छोटी दिवाळीला ही परंपरा पाळताना योग्य पद्धत आणि आवश्यक काळजी नक्की लक्षात ठेवा.