Self Care: आजच्या धावपळीच्या जीवनात काम, कुटुंब आणि विविध जबाबदाऱ्या सांभाळताना अनेकजण स्वतःकडेच दुर्लक्ष करतात. मात्र, स्वतःची काळजी घेणे ही चैनीची गोष्ट नसून निरोगी आयुष्यासाठी आवश्यक सवय आहे. याच उद्देशाने दरवर्षी २४ जुलै रोजी ‘आंतरराष्ट्रीय सेल्फ केअर डे’ साजरा केला जातो. या दिवसाचा उद्देश प्रत्येकाने आपल्या शारीरिक, मानसिक आणि भावनिक आरोग्याची नियमित काळजी घ्यावी, हा संदेश देणे आहे.

जागतिक आरोग्य संघटनेच्या (WHO) मते, सेल्फ केअर म्हणजे केवळ आजारांवर उपचार करणे नव्हे. तर निरोगी राहण्यासाठी आपल्या शरीराची, मनाची आणि भावनांची योग्य काळजी घेणे होय. दैनंदिन जीवनात काही सोप्या सवयी अंगीकारल्यास आरोग्य चांगले राहण्यास आणि मानसिक ताण कमी होण्यास मदत होऊ शकते.

१. दररोज स्वतःसाठी थोडा वेळ काढा

दिवसभरातील किमान २० ते ३० मिनिटे फक्त स्वतःसाठी राखून ठेवा. या वेळेत पुस्तक वाचा, आवडते संगीत ऐका, ध्यानधारणा करा किंवा तुमचा एखादा छंद जोपासा. चित्रकला, स्वयंपाक, गायन किंवा बागकाम यांसारख्या गोष्टी मनाला आनंद देतात आणि तणाव कमी करण्यास मदत करतात.

२. संतुलित आणि पौष्टिक आहार घ्या

चांगल्या आरोग्याची सुरुवात योग्य आहारातून होते. रोजच्या जेवणात हंगामी फळे, हिरव्या पालेभाज्या, कडधान्ये, संपूर्ण धान्य, प्रथिनयुक्त पदार्थ आणि पुरेसे पाणी यांचा समावेश करा. जंक फूड, जास्त साखर आणि प्रक्रिया केलेल्या पदार्थांचे सेवन मर्यादित ठेवा. संतुलित आहारामुळे शरीराला ऊर्जा मिळते आणि रोगप्रतिकारक शक्तीही मजबूत राहते.

३. नियमित व्यायाम किंवा योग करा

दररोज किमान ३० मिनिटे शारीरिक हालचाल करणे आवश्यक आहे. चालणे, योग, स्ट्रेचिंग, सायकलिंग किंवा आवडीचा कोणताही व्यायाम केल्याने शरीर तंदुरुस्त राहते. तसेच तणाव कमी होतो, मन प्रसन्न राहते आणि अनेक आजारांचा धोका कमी होण्यास मदत होते.

४. पुरेशी आणि दर्जेदार झोप घ्या

निरोगी राहण्यासाठी रोज ७ ते ८ तासांची शांत झोप आवश्यक आहे. पुरेशी झोप घेतल्याने शरीराला विश्रांती मिळते, मेंदू अधिक कार्यक्षमतेने काम करतो आणि मानसिक आरोग्यही चांगले राहते. झोपण्यापूर्वी मोबाईल, लॅपटॉप किंवा इतर स्क्रीनचा वापर टाळल्यास झोपेची गुणवत्ता सुधारू शकते.

५. मानसिक आरोग्याकडे दुर्लक्ष करू नका

शारीरिक आरोग्याइतकेच मानसिक आरोग्यही महत्त्वाचे आहे. सतत तणाव, चिंता किंवा उदास वाटत असल्यास भावना मनात दाबून ठेवू नका. आपल्या कुटुंबीयांशी, मित्रांशी किंवा तज्ज्ञांशी मोकळेपणाने संवाद साधा. गरज वाटल्यास मानसिक आरोग्य तज्ज्ञांचा सल्ला घेण्यास अजिबात संकोच करू नका.

६. नियमित आरोग्य तपासणी करा

अनेक आजार सुरुवातीच्या टप्प्यातच ओळखले गेले तर त्यावर वेळेत उपचार करणे शक्य होते. त्यामुळे वेळोवेळी रक्तदाब, रक्तातील साखर, कोलेस्टेरॉल आणि इतर आवश्यक आरोग्य तपासण्या करून घेणे गरजेचे आहे. शरीरात दिसणाऱ्या छोट्या बदलांकडे दुर्लक्ष करू नका.

सेल्फ केअर म्हणजे स्वतःवर प्रेम

सेल्फ केअर म्हणजे फक्त महागडे उपचार किंवा सुट्टीवर जाणे नव्हे. स्वतःसाठी वेळ काढणे, चांगला आहार घेणे, नियमित व्यायाम करणे, पुरेशी झोप घेणे आणि मानसिक आरोग्याची काळजी घेणे या छोट्या सवयीच आयुष्य अधिक आनंदी आणि निरोगी बनवतात. त्यामुळे आजपासूनच स्वतःला प्राधान्य द्या आणि सेल्फ केअरला आपल्या दैनंदिन जीवनाचा भाग बनवा.