नवी दिल्ली : आधुनिक युद्धाचे स्वरूप पूर्णपणे बदलले आहे आणि भारताला त्यांचे हवाई संरक्षण धोरण आणि सिद्धांत नवीन दृष्टिकोनाने पुन्हा परिभाषित करण्याची आवश्यकता आहे. आजच्या लढाया आता कोणत्याही विशिष्ट आघाडीपुरत्या मर्यादित नाहीत. आता जमीन, हवा, समुद्र, अवकाश आणि सायबरस्पेस या सर्व दिशांनी एकाच वेळी धोके निर्माण होत आहेत, असे प्रतिपादन लष्करप्रमुख जनरल उपेंद्र द्विवेदी यांनी केले आहे. राजधानीतील संरक्षण अभ्यास आणि विश्लेषण संस्थेत दिल्ली संरक्षण संवादावेळी ते बोलत होते. जनरल द्विवेदी यांनी इशारा दिला की, भारताने नेटवर्क-केंद्रित युद्धासाठी तयार असले पाहिजे. त्यामध्ये ड्रोन झुंड, जॅमिंग तंत्रे, काउंटर-ड्रोन सिस्टम आणि रिअल-टाइम इंटेलिजेंस यासारख्या क्षमता निर्णायक भूमिका बजावतील. अलीकडील आंतरराष्ट्रीय संघर्षांचा संदर्भ मोलाचा आहे. भविष्यातील युद्ध केवळ क्षेपणास्त्रे किंवा लढाऊ विमानांवर अवलंबून राहणार नाही. जो अधिक चपळ, लवचिक आणि तांत्रिकदृष्ट्या सक्षम आहे तो विजयी होईल. विशेषतः युक्रेन युद्धाने मौल्यवान धडे दिले आहेत. या युद्धात माहिती प्रणालींचा प्रभावीपणे वापर करण्यात आला. लष्करप्रमुख जनरल उपेंद्र द्विवेदी यांनी असेही म्हटले की ऑपरेशन सिंदूरच्या पहिल्या टप्प्यात ओपन-सोर्स ॲनालिटिक्स आणि प्रेडिक्टिव ॲनालिटिक्सने आम्हाला महत्त्वपूर्ण मदत केली. देशातील अनेक स्वयंसेवक पुढे आले. भारतीय डायस्पोरा देखील मदत करण्यासाठी पुढे आले. ऑपरेशन सिंदूरच्या पहिल्या टप्प्यात आम्ही खूप मजबूत होतो. त्यातून आम्ही बरेच काही शिकलो, म्हणून सिंदूरचा दुसरा टप्पा असो किंवा त्यानंतरची कोणतीही लढाई असो, आम्ही ते मोठ्या प्रमाणात पाहत आहोत. आधुनिक हल्ल्यांची तीव्रता लष्करप्रमुखांनी स्पष्ट केले की, आधुनिक संरक्षण प्रणालींमध्ये कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआय), क्वांटम कंप्युटिंग, सेमीकंडक्टर चिप्स आणि पुढील पिढीतील संप्रेषण नेटवर्क समाविष्ट करण्यासाठी काम वेगाने सुरू आहे. तंत्रज्ञान आता काही देश किंवा संघटनांपुरते मर्यादित राहिलेले नाही; ते सर्वांना उपलब्ध आहे, ज्यामुळे युद्धाची गतिशीलता पूर्णपणे बदलली आहे.
