अलास्का: अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प आणि रशियाचे राष्ट्राध्यक्ष व्लादिमीर पुतिन यांच्यात आज, १५ ऑगस्ट रोजी अलास्कामधील जॉइंट बेस एल्मेंडॉर्फ-रिचर्डसन येथे महत्त्वपूर्ण बैठक होणार आहे. ही बैठक केवळ कूटनीतीचा भाग नसून, दोन बलाढ्य नेत्यांमधील मनोवैज्ञानिक आणि रणनीतिक खेळाचे व्यासपीठ ठरणार आहे. युरोपीय नेत्यांना भीती आहे की, पुतिन आपल्या चतुर रणनीती आणि चापलूसीच्या जोरावर ट्रम्प यांना प्रभावित करू शकतात आणि रशियाच्या युक्रेनवरील आक्रमणाकडे लक्ष वळवू शकतात.

पुतिनचा डाव: जेलेंस्की-ट्रम्प ऐक्य भंगण्याचा प्रयत्न

तज्ञांच्या मते, पुतिन यांचा मूळ उद्देश ट्रम्प आणि युक्रेनचे राष्ट्राध्यक्ष वोलोदिमीर जेलेंस्की यांच्यातील एकजुटीला खीळ घालणे हा असेल. बुधवारी जेलेंस्की आणि युरोपीय नेत्यांनी युद्धविराम आणि युक्रेनला सर्व चर्चांमध्ये सामील करण्याच्या समर्थनार्थ एकजुटीचे प्रदर्शन केले होते. रशियन विश्लेषकांचे मत आहे की, पुतिन या बैठकीद्वारे रशियाला शांततेच्या मार्गातील सर्वात मोठा अडथळा ठरविणारी समजूत बदलण्याचा प्रयत्न करतील. युरोपीय अधिकाऱ्यांना चिंता आहे की, पुतिन पुन्हा एकदा ट्रम्प यांच्या अहंकाराचा फायदा घेऊन त्यांना आपल्या बाजूने वळवतील. एका युरोपीय अधिकाऱ्याने सांगितले, “पुतिन ट्रम्प यांना मोठा प्रस्ताव किंवा सन्मान देऊन त्यांना प्रभावित करण्याचा प्रयत्न करू शकतात. यापूर्वीही त्यांनी असा डाव खेळला आहे.”

पुतिनची चापलूसी आणि रणनीती

बैठकीच्या एक दिवस आधी पुतिन यांनी ट्रम्प प्रशासनाच्या “युद्ध थांबवण्याच्या प्रामाणिक प्रयत्नांची” प्रशंसा केली आणि दीर्घकालीन शांततेसाठी सामरिक शस्त्र नियंत्रणावर चर्चेचा प्रस्ताव ठेवला. ही सौम्य भूमिका पुतिन यांच्या जुन्या रणनीतीचा भाग आहे, ज्यामध्ये ते प्रथम मैत्रीपूर्ण वातावरण तयार करतात आणि नंतर आपल्या अटी मांडतात. रशियाच्या गुप्तचर संस्था केजीबीचे माजी अधिकारी असलेले पुतिन यांना परदेशी नेत्यांना प्रभावित करण्याचा आणि त्यांच्यावर दबाव टाकण्याचा प्रदीर्घ अनुभव आहे.

पुतिनच्या मनोवैज्ञानिक खेळाचे दाखले

पुतिन यांनी यापूर्वीही अनेक नेत्यांवर आपल्या मनोवैज्ञानिक खेळाचा प्रभाव टाकला आहे. २००० मध्ये अमेरिकेच्या तत्कालीन परराष्ट्रमंत्री मेडेलीन ऑलब्राइट यांच्याशी भेटण्यापूर्वी पुतिन यांनी पत्रकार परिषदेत म्हटले होते की, ऑलब्राइट “खूप कठोर” असतील आणि त्यांच्यावर दबाव टाकतील. नंतर त्यांनी ऑलब्राइट यांना सांगितले, “मी हे तुमच्यासाठी केले, कारण तुम्हाला कठोर दिसायला आवडते.” २००७ मध्ये जर्मन चॅन्सेलर अँजेला मर्केल यांच्याशी भेटताना पुतिन यांनी त्यांना कुत्र्यांपासून भीती वाटते हे जाणून त्यांचा काळा लॅब्राडॉर कुत्रा आणला होता. मर्केल यांनी नंतर आपल्या पुस्तकात याचा उल्लेख “मुद्दाम दहशत निर्माण करण्याचा प्रयत्न” असा केला होता.

ट्रम्प-पुतिन यांचा भूतकाळ

२०१८ मध्ये हेलसिंकी शिखर परिषदेत ट्रम्प यांनी पुतिन यांच्या दाव्यावर विश्वास ठेवला की, रशियाने २०१६ च्या अमेरिकी निवडणुकीत हस्तक्षेप केला नाही, ज्याला अमेरिकेच्या गुप्तचर यंत्रणांनी नाकारले होते. ही घटना ट्रम्प यांच्या कूटनीतीतील सर्वात वादग्रस्त क्षणांपैकी एक मानली जाते. युरोपीय नेत्यांना भीती आहे की, अलास्का बैठकीत पुतिन पुन्हा असाच प्रभाव टाकण्याचा प्रयत्न करतील.

या बैठकीत काय आहे?

ही बैठक पुतिन यांच्यासाठीही आव्हानात्मक आहे. त्यांच्याकडे तयारीसाठी फारसा वेळ नाही आणि क्रेमलिनमध्ये गोंधळाचे वातावरण आहे. तरीही, पुतिन ट्रम्प यांना युक्रेन हा रशियासाठी “अस्तित्वाचा प्रश्न” असल्याचे आणि दोन्ही महासत्तांनी संघर्ष टाळावा याचे पटवून देण्याचा प्रयत्न करतील. तज्ञांचे मत आहे की, पुतिन युक्रेनच्या डोनेत्स्क आणि लुहान्स्क प्रदेशांवर दावा सांगण्याचा प्रयत्न करू शकतात, तर युक्रेन रशियाने युद्धविराम स्वीकारल्यानंतरच कोणत्याही तडजोडीसाठी तयार आहे.

युरोप आणि युक्रेनची चिंता

युक्रेन आणि युरोपीय नेत्यांना भीती आहे की, युक्रेनच्या अनुपस्थितीत होणारी ही बैठक रशियाच्या बाजूने निर्णय घेण्यास कारणीभूत ठरू शकते. जेलेंस्की यांनी म्हटले आहे, “आमच्याशिवाय घेतलेले कोणतेही निर्णय शांततेच्या विरोधात असतील. असे निर्णय कधीही यशस्वी होणार नाहीत.” स्वीडनचे माजी पंतप्रधान कार्ल बिल्ट यांनी म्हटले आहे, “पुतिनचा हा जुना खेळ आहे. जेव्हा त्यांना मोठ्या कारवाईची शक्यता दिसते, तेव्हा ते शांतता वार्ता किंवा मर्यादित युद्धविरामाची ऑफर देऊन ती टाळतात.”

अमेरिकेची ताकद आणि रशियाची चाल

माजी गुप्तचर अधिकाऱ्यांचे मत आहे की, अमेरिकेकडे रशियावर दबाव टाकण्यासाठी सैन्य सहाय्य आणि आर्थिक निर्बंधांसारखी साधने आहेत. मात्र, पुतिन प्रत्येक वेळी दबाव वाढला की शांततेची ऑफर देऊन तो टाळण्याचा प्रयत्न करतात. अलास्का शिखर परिषदेत पुतिन यांचा हाच डाव पुन्हा दिसेल का, हे पाहणे औत्सुक्याचे ठरेल.