नवी दिल्ली: बिहारमध्ये यशस्वीरित्या प्रक्रिया पूर्ण झाल्यानंतर, देशभरात विशेष गहन पुनरीक्षण (Special Intensive Revision – SIR) चा दुसरा टप्पा आज, २८ ऑक्टोबर रोजी मध्यरात्री १२ वाजल्यापासून सुरू होणार असल्याची घोषणा मुख्य निवडणूक आयुक्त ज्ञानेश कुमार यांनी केली आहे. मतदारांची यादी अद्ययावत करण्याच्या या महत्त्वाकांक्षी प्रक्रियेत एकूण ९ राज्ये आणि ३ केंद्रशासित प्रदेश समाविष्ट असतील.

SIR चा उद्देश आणि व्याप्ती –
देशात २१ वर्षांनंतर ‘स्पेशल इंटेंसिव्ह रिव्हिजन’ची प्रक्रिया होत आहे, ज्याचा मुख्य उद्देश पात्र मतदारांना यादीत समाविष्ट करणे आणि अपात्र मतदारांना वगळणे आहे. मुख्य निवडणूक आयुक्त ज्ञानेश कुमार यांनी माहिती दिली की, दुसऱ्या टप्प्यात पश्चिम बंगालसह निवडणुकीच्या तोंडावर असलेले राज्येही सामील आहेत. या १२ प्रदेशांमध्ये एकूण ५१ कोटींहून अधिक मतदार आहेत.

राज्य/केंद्रशासित प्रदेश	अंदाजित मतदार (लाखांमध्ये)
उत्तर प्रदेश	१५४४.२४
पश्चिम बंगाल	७६६.२४
मध्य प्रदेश	५७४.०५
राजस्थान	५४८.८५
गुजरात	५०८.३९
तमिळनाडू	६४१.१५
केरळ	२७८.५०
छत्तीसगढ	२१२.३०
गोवा	११.८५
पुदुचेरी	१०.२१
अंदमान आणि निकोबार	३.१०
लक्षद्वीप	०.५८
एकूण	५०९९.४६ (५१ कोटी)

घरोघरी तपासणी आणि ऑनलाईन सुविधा –

बीएलओची भेट: बूथ लेव्हल ऑफिसर (BLO) प्रत्येक घरी तीन वेळा भेट देतील. ते मतदारांची भेट घेऊन नावांची पडताळणी करतील आणि नाव नोंदणीसाठी फॉर्म देतील.

ऑनलाईन नोंदणी: जे लोक घरात नसतात किंवा दिवसा कामावर जातात, त्यांच्यासाठी ऑनलाईन नोंदणीची सुविधा उपलब्ध असेल.

पहिल्या टप्प्यात कागदपत्रे नाहीत: विशेष म्हणजे, पहिल्या टप्प्यात नाव जोडण्यासाठी मतदारांना कोणतेही कागदपत्र देण्याची गरज नाही. त्यांना फक्त आपले नाव २००३ च्या मतदार यादीत होते की नाही किंवा नसल्यास त्यांच्या आई-वडिलांचे नाव होते का, याची माहिती द्यावी लागेल. २००३ ची मतदार यादी आयोगाच्या संकेतस्थळावर उपलब्ध आहे.

#SIRPhase2 Schedule #ECI #SIR pic.twitter.com/dkm1VHoVgj

— Election Commission of India (@ECISVEEP) October 27, 2025

मतदान केंद्रांच्या संख्येत वाढ –
मुख्य निवडणूक आयुक्तांनी स्पष्ट केले की, आता कोणत्याही मतदान केंद्रावर १००० पेक्षा जास्त मतदार असू शकणार नाहीत. यामुळे, SIR नंतर मतदान केंद्रांची संख्या बदलणार आहे, जेणेकरून मतदारांची अनावश्यक गर्दी टळेल.

आसामसाठी वेगळी प्रक्रिया –
भारतीय नागरिकत्व कायद्यातील आसामसाठी असलेल्या वेगळ्या तरतुदींमुळे आणि सर्वोच्च न्यायालयाच्या देखरेखीखालील नागरिकत्व तपासणी सुरू असल्याने, ‘२४ वा एसआयआर आदेश’ आसामला लागू होणार नाही. आसामसाठी संशोधनाचे स्वतंत्र आदेश जारी केले जातील.

तीन टप्प्यांत होणार प्रक्रिया –
SIR ची संपूर्ण प्रक्रिया तीन टप्प्यांत पार पडेल:

पायरी १ (२००३ शी जोडणी): मतदारांना आपले नाव किंवा आई-वडिलांचे नाव २००३ च्या यादीत होते का, हे सांगावे लागेल. यासाठी कोणतेही कागदपत्र आवश्यक नाही.

पायरी २ (कागदपत्रे आणि तपासणी): ज्यांची नावे २००३ च्या यादीशी जोडली जाऊ शकणार नाहीत, त्यांना आयोगाकडून नोटीस पाठवली जाईल. या टप्प्यात, आधार कार्डसह संबंधित कागदपत्रे सादर करावी लागतील आणि २००३ मध्ये ते कुठे होते, याची माहिती द्यावी लागेल. यानंतर तात्पुरती यादी (Provisional List) जारी होईल.

पायरी ३ (अपील आणि सुधारणा): तात्पुरती यादी जाहीर झाल्यावर, ज्यांचे नाव जोडले गेले नाही ते अपील करू शकतील. तसेच, नावामध्ये किंवा इतर माहितीमध्ये चूक असल्यास, या टप्प्यात सुधारणा करता येईल.