नवी दिल्ली: संरक्षण मंत्रालयाने भारतीय हवाई दलासाठी (IAF) 62,370 कोटी रुपये खर्चून 97 तेजस मार्क-1A हलक्या लढाऊ विमानांच्या पुरवठ्यासाठी हिंदुस्तान एरोनॉटिक्स लिमिटेड (HAL) सोबत ऐतिहासिक कराराला अंतिम रूप दिले आहे. गुरुवारी या कराराची पुष्टी झाली असून, स्वदेशी लढाऊ विमान व्यासपीठासाठी हा आतापर्यंतचा सर्वात मोठी ऑर्डर आहे. याचवेळी, संरक्षणमंत्री राजनाथ सिंह यांनी ‘अ‍ॅडव्हान्स्ड मीडियम कॉम्बॅट एयरक्राफ्ट’ (AMCA) या पाचव्या पिढीच्या विमानाच्या मॉडेलला मंजुरी दिली आहे. हा प्रकल्प एरोनॉटिकल डेवलपमेंट एजन्सी (ADA) खासगी कंपन्यांच्या सहकार्याने राबवणार आहे.

मिग-21 च्या निवृत्तीच्या एक दिवस आधी करार –
तेजस मार्क-1A साठीचा करार पूर्ण झाला. हा करार अशा वेळी झाला आहे जेव्हा 36 मिग-21 लढाऊ विमाने शुक्रवारी (26 सप्टेंबर) निवृत्त होणार आहेत. या करारामुळे भारतीय हवाई दलाच्या लढाऊ ताफ्याला मोठा आधार मिळेल, ज्यामुळे जुनी विमाने टप्प्याटप्प्याने निवृत्त झाल्याने निर्माण झालेली कमतरता भरून निघेल. 36 मिग-21 विमानांच्या निवृत्तीमुळे भारतीय हवाई दलाचे लढाऊ स्क्वाड्रन 29 वर येऊन ठेपले आहेत, ज्यामध्ये प्रत्येक स्क्वाड्रनमध्ये 16-18 जेट्स असतात. दरम्यान, HAL ने 13व्या सिरीज प्रोडक्शन तेजस MK-11 (नंबर LA-5045) ची पहिली चाचणी उड्डाण यशस्वीपणे पूर्ण केली आहे. ही उड्डाणे जनरल इलेक्ट्रिकच्या F-404 इंजिनांनी केली गेली, जी HAL च्या स्टॉकमधून घेतली गेली. खरी F-404-IN-20 इंजिने अद्याप येणे बाकी आहे.

The Ministry of Defence signed a contract with HAL for procurement of 97 LCA Tejas Mk1A, including 68 fighters and 29 twin seaters, along with associated equipment, for Indian Air Force, at a cost of over Rs. 62,370 crore (excluding taxes), on September 25, 2025. The delivery of… pic.twitter.com/kqsbcQrLmx

— BLACK TIGER (@BLACKTIGER1612) September 25, 2025

तेजस विमान कसे आहे?
संरक्षण विश्लेषक लेफ्टनंट कर्नल (निवृत्त) जे.एस. सोढी यांच्या मते, तेजस हे भारतीय बनावटीचे एकल इंजिन, 4.5 पिढीचे, डेल्टा विंग, मल्टीरोल लढाऊ विमान आहे. हे विमान एरोनॉटिकल डेवलपमेंट एजन्सी (ADA) ने डिझाइन केले असून, HAL ने भारतीय हवाई दल आणि नौदलासाठी त्याची निर्मिती केली आहे. सोशल मीडियावर काही लोकांचे म्हणणे आहे की, तेजस हे 4.5 पिढीचे विमान आहे. जोपर्यंत हे विमान हवाई दलाच्या ताफ्यात पूर्णपणे सामील होईल, तोपर्यंत जग पाचव्या आणि सहाव्या पिढीच्या लढाऊ विमानांचा वापर करत असेल. अशा परिस्थितीत तेजस हे ‘फेरारीच्या युगात बैलगाडी चालवण्यासारखे’ ठरेल, अशी टीका होत आहे.

पाकिस्तानी हवाई दलाशी किती कठीण स्पर्धा?
जे.एस. सोढी यांच्या मते, पाकिस्तान 25 लढाऊ स्क्वाड्रन्ससह भारताच्या जवळपास आहे आणि लवकरच त्यांना किमान 40 J-35A पाचव्या पिढीचे चीनी स्टील्थ जेट्स मिळतील. चीन, अर्थातच, लढाऊ विमाने, बॉम्बर्स आणि इतर विमानांच्या संख्येत भारतापेक्षा बराच पुढे आहे. ऑपरेशन सिंदूरनंतर, ज्यामध्ये पाकिस्तानने 200 किमी पेक्षा जास्त रेंज असलेल्या PL-15 मिसाइलांनी सुसज्ज J-10 सारख्या चीनी जेट्सचा वापर केला होता, भारतासमोरील आव्हाने वाढली आहेत.

हवाई दलाला दरवर्षी 40 लढाऊ विमानांची गरज –
भारतीय हवाई दलाच्या अंतर्गत मूल्यांकनानुसार, शत्रूंकडून येणाऱ्या संमिश्र धोक्यांचा सामना करण्यासाठी 42.5 लढाऊ स्क्वाड्रन्सपेक्षा जास्त ताकद आवश्यक आहे. हवाई दलाने तेजस विमानाच्या संथ विकासावर वारंवार चिंता व्यक्त केली आहे. हवाई दलप्रमुख ए.पी. सिंह यांनी स्वतः सांगितले की, हवाई दलाची संख्या खूपच कमी आहे आणि युद्धासाठी सज्ज राहण्यासाठी दरवर्षी किमान 40 लढाऊ विमाने सामील करणे आवश्यक आहे.