Sugar Vs Jaggery: चहा, कॉफी, गोड पदार्थ किंवा पारंपरिक मिठाई बनवताना साखर आणि गूळ या दोन्हींचा मोठ्या प्रमाणात वापर केला जातो. मात्र आरोग्याच्या दृष्टीने या दोघांपैकी कोणता पर्याय अधिक चांगला आहे, हा प्रश्न अनेकांच्या मनात असतो. अनेकजण साखरेपेक्षा गूळ अधिक आरोग्यदायी असल्याचे मानतात. परंतु खरोखरच गूळ साखरेपेक्षा इतका फायदेशीर आहे का? याबाबत तज्ज्ञांनी महत्त्वाची माहिती दिली आहे.

साखर आणि गूळ हे दोन्ही पदार्थ ऊसाच्या रसापासून तयार केले जातात. मात्र त्यांची प्रक्रिया आणि तयार करण्याची पद्धत वेगळी असल्यामुळे त्यांच्यातील पोषक घटकांमध्ये काही प्रमाणात फरक आढळतो. तरीही शरीरावर होणारा त्यांचा परिणाम बऱ्याच अंशी सारखाच असल्याचे तज्ज्ञांचे मत आहे.

शरीरासाठी दोन्हींचा परिणाम जवळपास सारखाच

आरोग्य तज्ज्ञांच्या मते, साखर असो किंवा गूळ, दोन्ही शरीरात गेल्यानंतर त्याचे ग्लुकोजमध्ये रूपांतर होते. शरीरातील स्वादुपिंड साखर आणि गूळ यांच्यात फारसा फरक करत नाही. त्यामुळे दोन्ही पदार्थ रक्तातील साखरेची पातळी वाढवू शकतात.

याच कारणामुळे मधुमेह असलेल्या व्यक्तींनी किंवा वजन कमी करण्याचा प्रयत्न करणाऱ्यांनी गूळ हा पूर्णपणे सुरक्षित पर्याय आहे, असा गैरसमज करून घेऊ नये.

ग्लायसेमिक इंडेक्समध्ये गूळ पुढे

एखादा पदार्थ रक्तातील साखर किती वेगाने वाढवतो, हे ग्लायसेमिक इंडेक्सद्वारे मोजले जाते. साखरेचा ग्लायसेमिक इंडेक्स सुमारे ६५ आहे, तर गुळाचा ग्लायसेमिक इंडेक्स सुमारे ८४ असल्याचे काही अभ्यासांमध्ये नमूद करण्यात आले आहे.

याचा अर्थ गूळ रक्तातील साखर साखरेपेक्षाही अधिक वेगाने वाढवू शकतो. त्यामुळे मधुमेह असलेल्या व्यक्तींनी गुळाचे सेवन करतानाही काळजी घेणे आवश्यक आहे.

गुळामध्ये खनिजे असली तरी प्रमाण मर्यादित

गुळामध्ये लोह, कॅल्शियम, पोटॅशियम आणि इतर काही खनिजे असतात, त्यामुळे तो साखरेपेक्षा थोडा अधिक पौष्टिक मानला जातो. मात्र या पोषक घटकांचे प्रमाण फार जास्त नसते.

उदाहरणार्थ, १०० ग्रॅम गुळामध्ये सुमारे ११ मिलीग्रॅम लोह आढळते. परंतु बहुतेक लोक दररोज इतका गूळ खात नाहीत. साधारणपणे जेवणानंतर खाल्ल्या जाणाऱ्या छोट्या गुळाच्या तुकड्यातून फारच कमी प्रमाणात लोह मिळते.

म्हणूनच केवळ लोह मिळवण्यासाठी गुळावर अवलंबून राहणे योग्य नाही. त्यासाठी हिरव्या पालेभाज्या, कडधान्ये आणि इतर पौष्टिक पदार्थांचा आहारात समावेश करणे अधिक फायदेशीर ठरते.

‘नैसर्गिक’ म्हणजे नेहमीच आरोग्यदायी असे नाही

अनेकदा गूळ हा नैसर्गिक पदार्थ असल्यामुळे लोक त्याचे अधिक सेवन करतात. मात्र एखादा पदार्थ नैसर्गिक असला तरी त्यामध्ये साखर आणि कॅलरीज असू शकतात, हे लक्षात ठेवणे गरजेचे आहे.

तज्ज्ञांच्या मते, गूळ आणि साखर या दोन्हींचे जास्त प्रमाणात सेवन केल्यास फॅटी लिव्हर, इन्सुलिन प्रतिकारशक्ती, पोटावरील चरबी आणि वजन वाढण्याचा धोका निर्माण होऊ शकतो.

प्रमाण महत्त्वाचे, पर्याय नाही

आरोग्य तज्ज्ञांचे म्हणणे आहे की साखर आणि गूळ यांच्यातील निवडीपेक्षा त्याचे प्रमाण नियंत्रित ठेवणे अधिक महत्त्वाचे आहे. गूळ साखरेपेक्षा थोडा अधिक पौष्टिक असला तरी त्यामध्येही कॅलरीज आणि कार्बोहायड्रेट्स मोठ्या प्रमाणात असतात.

१०० ग्रॅम गुळामध्ये सुमारे ९८ ग्रॅम कार्बोहायड्रेट्स असतात, तर १०० ग्रॅम साखरेमध्ये जवळपास १०० ग्रॅम कार्बोहायड्रेट्स असतात. म्हणजेच दोघांमध्ये फारसा फरक नाही.

त्यामुळे साखर असो किंवा गूळ, दोन्हींचे सेवन मर्यादित प्रमाणात करणे हेच आरोग्यासाठी योग्य ठरते. संतुलित आहार आणि नियमित व्यायाम यांच्यासोबत गोड पदार्थांचे प्रमाण नियंत्रित ठेवणे हा निरोगी जीवनशैलीचा सर्वात महत्त्वाचा भाग आहे.