Postpartum Thyroid: बाळाच्या जन्मानंतर आईच्या शरीरात अनेक शारीरिक आणि हार्मोनल बदल होतात. या काळात थकवा, झोप पूर्ण न होणे, मूडमध्ये बदल आणि वजनात चढ-उतार होणे सामान्य वाटू शकते. मात्र, काही वेळा हीच लक्षणे थायरॉईडच्या समस्येचीही असू शकतात. विशेषतः डिलिव्हरीनंतर पहिल्या वर्षात काही महिलांना पोस्टपार्टम थायरॉईडायटिसचा त्रास होऊ शकतो. या समस्येची लक्षणे नव्या आईला जाणवणाऱ्या सामान्य त्रासांसारखी असल्यामुळे अनेकदा ती लगेच लक्षात येत नाही.

पोस्टपार्टम थायरॉईडायटिस म्हणजे काय?

डिलिव्हरीनंतर शरीरातील हार्मोन्स आणि रोगप्रतिकारक यंत्रणेत अनेक बदल होतात. याच काळात काही महिलांच्या थायरॉईड ग्रंथीमध्ये सूज किंवा दाह निर्माण होऊ शकतो. याला पोस्टपार्टम थायरॉईडायटिस म्हणतात. ही समस्या साधारणपणे दोन टप्प्यांत दिसू शकते.

पहिल्या टप्प्यात थायरॉईड जास्त सक्रिय होतो. याला हायपरथायरॉईडिझम म्हणतात. यावेळी अस्वस्थ वाटणे, हृदयाची धडधड वाढणे, चिडचिड होणे आणि कारण नसताना वजन कमी होणे अशी लक्षणे दिसू शकतात.

यानंतर काही महिलांमध्ये थायरॉईडची कार्यक्षमता कमी होऊ शकते. याला हायपोथायरॉईडिझम म्हणतात. या अवस्थेत खूप थकवा जाणवणे, उदास वाटणे, बद्धकोष्ठता, त्वचा कोरडी होणे, थंडी जास्त वाजणे आणि कोणत्याही कामावर लक्ष केंद्रित करण्यात अडचण येणे अशी लक्षणे दिसू शकतात.

ही समस्या प्रत्येक महिलेला होते का?

नाही. डिलिव्हरीनंतर प्रत्येक महिलेला थायरॉईडची समस्या होईलच असे नाही. काही महिलांमध्ये ही समस्या काही काळानंतर स्वतःहून ठीक होऊ शकते. मात्र, काही महिलांना थायरॉईडची समस्या दीर्घकाळ राहू शकते आणि त्यासाठी उपचारांची गरज भासू शकते.

ज्या महिलांना आधीपासून थायरॉईडचा त्रास आहे, कुटुंबात थायरॉईड किंवा ऑटोइम्यून आजारांचा इतिहास आहे किंवा मागील डिलिव्हरीनंतर पोस्टपार्टम थायरॉईडायटिस झाला आहे, त्यांनी विशेष काळजी घेणे गरजेचे आहे.

थायरॉईडची तपासणी कशी केली जाते?

डिलिव्हरीनंतर सतत थकवा, मूडमध्ये मोठे बदल किंवा थायरॉईडशी संबंधित इतर लक्षणे जाणवत असतील, तर त्याकडे दुर्लक्ष करू नये. डॉक्टरांच्या सल्ल्याने रक्त तपासणी करणे महत्त्वाचे आहे.

TSH आणि Free T4 या रक्त तपासण्यांमधून थायरॉईडचे कार्य योग्य आहे की नाही, हे समजू शकते. गरज असल्यास डॉक्टर थायरॉईड अँटीबॉडीजची तपासणीही सुचवू शकतात. वेळेवर निदान झाल्यास योग्य उपचार लवकर सुरू करता येतात.

स्तनपान करणाऱ्या महिलांनी काय काळजी घ्यावी?

स्तनपान करणाऱ्या महिलांनाही थायरॉईडची समस्या असल्यास डॉक्टरांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे. डॉक्टरांनी सांगितलेल्या अनेक थायरॉईड औषधांचा स्तनपानादरम्यान वापर केला जाऊ शकतो. मात्र, कोणतेही औषध स्वतःहून सुरू किंवा बंद करू नये. योग्य उपचारामुळे आईचे आरोग्य आणि ऊर्जा टिकवून ठेवण्यास मदत होते. त्यामुळे आईला बाळाची काळजी घेणे आणि स्तनपान करणे अधिक सहज शक्य होते.

लक्षणांकडे दुर्लक्ष करू नका

डिलिव्हरीनंतर थकवा किंवा झोपेचा अभाव हा बाळाच्या काळजीमुळे होत आहे, असे वाटणे स्वाभाविक आहे. मात्र, ही लक्षणे दीर्घकाळ टिकत असतील किंवा त्यासोबत वजनात अनपेक्षित बदल, जास्त धडधड, उदासीनता, बद्धकोष्ठता किंवा थंडी जास्त वाजणे अशी लक्षणे असतील, तर डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा.

वेळेवर तपासणी आणि योग्य उपचार केल्यास पोस्टपार्टम थायरॉईडची समस्या नियंत्रणात ठेवता येऊ शकते. त्यामुळे डिलिव्हरीनंतर स्वतःच्या आरोग्याकडेही तितकेच लक्ष देणे प्रत्येक नव्या आईसाठी महत्त्वाचे आहे.