अमरावती: आपलं आजूबाजूचं वातावरण आपल्या आयुष्याला आकार देतं, मग तो परिणाम चांगला असो वा वाईट. अमरावतीच्या नांदगाव खंडेश्वर तालुक्यातील शिवरा गावात फासे पारधी समाजात जन्मलेल्या योगेश मंजू पवार याच्या आयुष्यावर लहानपणी व्यसनांनी गडद सावली पडली होती. खर्रा आणि दारूच्या विळख्यात अडकलेल्या योगेशला शाळेची ओढ नव्हती. पण ‘प्रश्नचिन्ह’ संस्थेचे मतीन भोसले यांनी त्याला शिक्षणाची नवी वाट दाखवली. आज योगेशने अर्थशास्त्र विषयात सेट परीक्षा उत्तीर्ण करून स्वत:चं नाव उज्ज्वल केलं आहे. एका वृत्तवाहिनीशी बोलताना योगेशने आपली कहाणी उलगडली. फासे पारधी समाजात जन्मलेल्या योगेशवर सामाजिक कलंकाचा डाग होता. ब्रिटिशांनी या समाजाला ‘चोर’ ठरवलं होतं, आणि अनेकजण आजही त्यांना गुन्हेगार समजतात. शिकार हा या समाजाचा पारंपरिक व्यवसाय. योगेशही लहानपणी आपल्या आई-वडिलांसोबत तितर आणि बटेर यांच्या शिकारीला जायचा. गावात चौथीपर्यंत शिक्षण घेतलं, पण शाळेपेक्षा त्याला शिकारीतच रस होता. याच काळात त्याला खर्रा आणि दारूचं व्यसन जडलं. आपल्या परिवर्तनाबद्दल सांगताना योगेश म्हणाला, “एकदा आमच्या गावात ‘प्रश्नचिन्ह आदिवासी आश्रम शाळे’चे संचालक मतीन भोसले सर आले. त्यांनी मला शाळेत जाण्याबाबत विचारलं. मी शाळेत रस नसल्याचं सांगितलं. तेव्हा त्यांनी मला त्यांच्या शाळेत येण्याचं आमंत्रण दिलं आणि कपडे, पुस्तकं, सर्व सुविधा देण्याचं वचन दिलं. मी त्यांना चक्क विचारलं, ‘तुम्ही मला खर्रा आणि दारू द्याल का?’ त्यांनी मजेशीरपणे होकार देत मला शाळेत नेलं.” आश्रम शाळेत मतीन भोसलेंनी योगेशचं आयुष्य बदललं. गोष्टी आणि समुपदेशनातून त्याला शिक्षणाचं महत्त्व पटवलं. “फासे पारधी समाज व्यसन आणि अंधश्रद्धांच्या गर्तेत अडकला आहे. शिक्षण स्वीकारलं तरच यश मिळेल,” असा मोलाचा सल्ला त्यांनी दिला. शाळेत योगेशला योगासनांची आवड लागली. टीव्हीवर योग पाहून आणि शिक्षकांच्या मार्गदर्शनाने त्याने विभागीय व राज्यस्तरीय योग स्पर्धांमध्ये यश मिळवलं. मात्र, कंबरेच्या शस्त्रक्रियेनंतर त्याची योगसाधना थांबली. दहावीच्या परीक्षेदरम्यान शस्त्रक्रिया झाल्याने अभ्यासात अडथळे आले, तरी योगेशने 80% गुण मिळवले. बारावीत 85% गुणांसह यश मिळवून त्याने जळगावला उच्च शिक्षणासाठी प्रवेश घेतला. स्पर्धा परीक्षेची तयारी करण्याचं स्वप्न घेऊन त्याने अमरावतीच्या शिवाजी महाविद्यालयातून अर्थशास्त्रात मास्टर्स डिग्री मिळवली. सेट परीक्षेत पहिल्या दोन प्रयत्नांत अपयश आलं, पण 2025 मध्ये त्याने ही परीक्षा उत्तीर्ण केली. योगेश आपलं यश मतीन भोसलेंच्या मार्गदर्शनाला समर्पित करतो. व्यसन आणि सामाजिक आव्हानांवर मात करत यश मिळवणारी योगेशची कहाणी अनेकांसाठी प्रेरणास्रोत आहे.
