नवी दिल्ली – देशातील शहरांमध्ये वायू प्रदूषणाची वाईट स्थिती आहे. 2005 ते 2018 दरम्यान भारतातील आठ शहरांमध्ये वायू प्रदूषणामुळे एक लाख लोकांचा मृत्यू झाल्याचे एका आंतरराष्ट्रीय अभ्यासातून समोर आले आहे.

नासा आणि युरोपियन स्पेस एजन्सीच्या उपग्रहांकडून मिळालेल्या माहितीच्या विश्लेषणाच्या आधारे हा धक्कादायक खुलासा झाला आहे. मुंबई, बंगळुरू, कोलकाता, हैदराबाद, चेन्नई, सुरत, पुणे आणि अहमदाबाद ही आठ शहरे आहेत. यूकेमधील बर्मिंगहॅम विद्यापीठ आणि यूसीएलच्या संशोधकांच्या नेतृत्वाखालील अभ्यासात असे दिसून आले आहे की वेगाने वाढणाऱ्या प्रदूषणामुळे 14 वर्षांत सुमारे 180,000 अकाली मृत्यू झाले आहेत. 2005 ते 2018 या कालावधीत नासा आणि युरोपियन स्पेस एजन्सी (ESA) च्या उपग्रहांकडून मिळालेल्या माहितीचे विश्लेषण करून वैज्ञानिकांच्या टीमने हा दावा केला आहे.

या शहरांमध्ये केला अभ्यास –
दक्षिण आशिया: अहमदाबाद, बंगलोर, चेन्नई, चितगाव, ढाका, हैदराबाद, कराची, कोलकाता, मुंबई, पुणे आणि सुरत.
आग्नेय आशिया: बँकॉक, हनोई, हो ची मिन्ह सिटी, जकार्ता, मनिला, नोम पेन्ह आणि यांगून
मध्य पूर्व: रियाध आणि सना
आफ्रिका: अबिदजान, अबुजा, अदिस अबाबा, अंतानानारिवो, बामाको, ब्लांटायर, कोनाक्री, डकार, दार एस सलाम, इबादान, कडुना, कंपाला, कानो, खार्तूम, किगाली, किन्शासा, लागोस, लिलोंगवे, लुआंडा, लुबुम्बाशी, मोम्बासा, लुसाका जमेना, नैरोबी, नियामी आणि औगाडौगु

हा अभ्यास अहवाल गेल्या आठवड्यात सायन्स अॅडव्हान्सेसमध्ये प्रसिद्ध झाला. या अभ्यासातून हवेच्या गुणवत्तेत झपाट्याने होणारी घसरण आणि आरोग्यासाठी धोकादायक वायू प्रदूषकांच्या शहरी संपर्कात वाढ झाल्याचे दिसून येते. संशोधकांना असे आढळून आले की प्रदूषक नायट्रोजन डायऑक्साइड (NO2) मध्ये 14 टक्के आणि पार्टिक्युलेट मॅटर (PM2.5) मध्ये 8 टक्क्यांपर्यंत लक्षणीय वाढ झाली आहे. अमोनियाची पातळी 12 टक्क्यांपर्यंत आणि अस्थिर सेंद्रिय संयुगे 11 टक्क्यांपर्यंत वाढली. संशोधकांच्या टीममध्ये अमेरिकेतील हार्वर्ड विद्यापीठातील शास्त्रज्ञांचाही समावेश होता.

या कारणांमुळे हवेचे प्रदूषण वाढले –
संशोधकांनी हवेच्या गुणवत्तेत झपाट्याने घसरण होण्याचे श्रेय उदयोन्मुख उद्योग आणि निवासी स्त्रोतांना दिले आहे. जसे की रस्ते वाहतूक, कचरा जाळणे, कोळसा आणि इंधन लाकडाचा व्यापक वापर. या अभ्यास अहवालाचे प्रमुख लेखक करण वोहरा आहेत. बर्मिंगहॅम विद्यापीठात पीएचडीचे विद्यार्थी म्हणून त्यांनी आपले शिक्षण पूर्ण केले आहे. ते म्हणाले की जमीन साफ ​​करणे आणि शेतातील कचरा किंवा भुसकट जाळणे यामुळे वायू प्रदूषणात मोठा हातभार लागतो. ते म्हणाले की, आम्ही या शहरांमध्ये वायू प्रदूषणाच्या नव्या युगात प्रवेश करत आहोत.

येत्या काही वर्षांत दिसून येतील विनाशकारी परिणाम –
अहवालानुसार, दक्षिण आशियात वायू प्रदूषणामुळे अकाली मृत्यूचे प्रमाण अधिक आहे. खुद्द बांगलादेशची राजधानी ढाका येथे या काळात 24 हजार लोकांचा मृत्यू झाला आहे, तर भारतातील वरील आठ शहरांमध्ये 1 लाख अतिरिक्त मृत्यू झाले आहेत. वायू प्रदूषणाचे घातक परिणाम येत्या काही दशकांत दिसून येतील, असा इशाराही या अहवालात देण्यात आला आहे. अभ्यास अहवालाचे सह-लेखक अलोइस मारिस म्हणाले की, वायू प्रदूषण थांबवण्याऐवजी आपण ते एका ठिकाणाहून दुसरीकडे हलवत आहोत. औद्योगिकीकरण आणि आर्थिक विकासाच्या शर्यतीत भूतकाळातील चुकांमधून धडा घेतला जात नाही. या अहवालातून काही बोध घेऊन पावले उचलली जातील अशी आशा आहे.