Medicine Safety: आजकाल डोकेदुखी, ताप, अंगदुखी, पोटदुखी किंवा अॅलर्जी यांसारखी सामान्य समस्या झाली की अनेकजण डॉक्टरांकडे जाण्याऐवजी थेट मेडिकलमधून औषध घेऊन येतात. काही औषधं डॉक्टरांच्या प्रिस्क्रिप्शनशिवाय मिळत असली, तरी प्रत्येक औषध प्रत्येक व्यक्तीसाठी सुरक्षित असेलच असं नाही. चुकीचं औषध, चुकीची मात्रा किंवा दीर्घकाळ औषध घेण्यामुळे आरोग्यावर गंभीर परिणाम होऊ शकतो.

दरवर्षी २५ सप्टेंबर रोजी ‘विश्व फार्मासिस्ट दिवस’ साजरा केला जातो. या निमित्ताने औषधांचा योग्य वापर आणि त्याबाबतची जागरूकता महत्त्वाची आहे. विशेषतः काही औषधं स्वतःच्या मनाने घेण्याऐवजी डॉक्टर किंवा फार्मासिस्टचा सल्ला घेणं गरजेचं आहे.

1. अँटिबायोटिक्स  (Medicine Safety)

बॅक्टेरियामुळे होणाऱ्या काही संसर्गांवर उपचार करण्यासाठी अँटिबायोटिक्स वापरली जातात. मात्र सर्दी, फ्लू यांसारख्या अनेक व्हायरल आजारांवर त्यांचा उपयोग होत नाही. गरज नसताना अँटिबायोटिक्स घेतल्यास शरीरात औषधांचा परिणाम कमी होण्याची म्हणजेच अँटिमायक्रोबियल रेझिस्टन्सची समस्या निर्माण होऊ शकते. त्यामुळे डॉक्टरांच्या सल्ल्याशिवाय अँटिबायोटिक्स घेणं टाळावं.

2. स्टेरॉइड्स  (Medicine Safety)

काही गंभीर आजार आणि सूज कमी करण्यासाठी स्टेरॉइड्सचा वापर केला जातो. मात्र स्वतःच्या मनाने स्टेरॉइड्स सुरू करणं किंवा दीर्घकाळ घेणं नुकसानकारक ठरू शकतं. काही परिस्थितीत दीर्घकाळ सुरू असलेली स्टेरॉइड्सची औषधं अचानक बंद करणंही योग्य नसतं. त्यामुळे त्यांचा वापर वैद्यकीय देखरेखीखालीच करावा.

3. काही वेदनाशामक औषधं

आयबुप्रोफेन आणि डायक्लोफेनाक यांसारखी काही वेदनाशामक औषधं प्रत्येकासाठी योग्य असतीलच असं नाही. त्यांचा जास्त प्रमाणात किंवा दीर्घकाळ वापर केल्यास पोटातील अल्सर, रक्तस्राव आणि किडनीशी संबंधित समस्यांचा धोका वाढू शकतो. आधीपासून काही आजार असलेल्या व्यक्तींनी अशी औषधं घेण्यापूर्वी डॉक्टर किंवा फार्मासिस्टचा सल्ला घ्यावा.

4. झोप आणि चिंता कमी करणारी औषधं

झोप येण्यासाठी किंवा चिंता कमी करण्यासाठी वापरली जाणारी काही औषधं डॉक्टरांच्या देखरेखीशिवाय घेणं धोकादायक ठरू शकतं. यामुळे जास्त झोप येणे, चक्कर येणे आणि लक्ष केंद्रित करण्यात अडचण येऊ शकते. काही औषधांचा दीर्घकाळ वापर केल्याने त्यांची सवय किंवा अवलंबित्व निर्माण होण्याची शक्यता असते.

5. रक्तदाब आणि हृदयाची औषधं

ब्लड प्रेशर आणि हृदयाशी संबंधित औषधांची मात्रा प्रत्येक व्यक्तीच्या आरोग्याच्या स्थितीनुसार ठरवली जाते. त्यामुळे दुसऱ्या व्यक्तीची औषधं स्वतः घेणं योग्य नाही. चुकीचं औषध किंवा चुकीची मात्रा घेतल्यास रक्तदाब खूप कमी किंवा जास्त होऊ शकतो.

औषधं घेताना काही सामान्य चुका देखील टाळणं गरजेचं आहे. दुसऱ्या व्यक्तीची औषधं स्वतः घेऊ नका. औषधाची मात्रा आपल्या मनाने वाढवू किंवा कमी करू नका. जुन्या प्रिस्क्रिप्शनवरून स्वतःहून पुन्हा औषधं सुरू करू नका. विशेषतः उरलेली अँटिबायोटिक्स स्वतःहून घेऊ नका.

एखादं औषध घेतल्यानंतर श्वास घेण्यास त्रास, चेहरा किंवा घशाला सूज, बेशुद्ध पडणे, झटके, तीव्र चक्कर, रक्ताची उलटी किंवा औषधाचा जास्त डोस घेतल्याची शक्यता असल्यास परिस्थिती दुर्लक्ष करू नका. अशावेळी तातडीने वैद्यकीय मदत घ्या.

औषध म्हणजे आजारावर उपचार करण्याचं साधन आहे; मात्र ते योग्य पद्धतीने वापरणं तितकंच महत्त्वाचं आहे. त्यामुळे कोणतंही औषध घेण्यापूर्वी त्याची गरज, मात्रा आणि आपल्या आरोग्याच्या स्थितीशी संबंधित माहिती डॉक्टर किंवा फार्मासिस्टकडून जाणून घेणं सुरक्षित ठरू शकतं.