– प्रा. डॉ. सुभाष राठोड दरवर्षी 27 फेब्रुवारी रोजी महाराष्ट्राचे ज्येष्ठ कवी विष्णू वामन शिरवाडकर उर्फ कुसुमाग्रज यांच्या जन्मदिवशी मराठी भाषा गौरव दिन साजरा करण्यात येतो. विष्णू वामन शिरवाडकर उर्फ कुसुमाग्रज महाराष्ट्राचे लाडके साहित्यकार, ज्ञानपीठ पुरस्कार विजेते, थोर लेखक, नाटककार म्हणून ओळखले जातात. 1987 मध्ये त्यांना ज्ञानपीठ पुरस्कार मिळाला. ‘भाषा मरता देशही मरतो, संस्कृतीचा मग दिवा विझे’, असे कवी कुसुमाग्रज यांनी लिहून ठेवले आहे. माझी मराठी, मायबोली, सदैव तुझीच पूजा करी असे म्हटले जाते. मराठी भाषा ही केवळ भाषेचा प्रकार नाही तर ती एक संस्कृती, एक वारसा आहे. मराठी भाषा गौरव दिन हा आपल्या समृद्ध भाषेचा आणि साहित्यिक परंपरेचा गौरव करण्याचा दिवस आहे. हा दिवस आपल्याला मराठी भाषेचे महत्त्व जाणून घेण्यास आणि ती जपण्यासाठी प्रेरणा देतो. पहिला मराठी भाषा गौरव दिन 27 फेब्रुवारी 2013 रोजी साजरा केला गेला. 2012 मध्ये, महाराष्ट्र सरकारने ज्येष्ठ मराठी कवी विष्णू वामन शिरवाडकर (कुसुमाग्रज) यांच्या जन्मदिनी 27 फेब्रुवारी रोजी ‘मराठी भाषा गौरव दिन’ साजरा करण्याचा निर्णय घेतला. कुसुमाग्रज यांनी मराठी साहित्यात मोलाची भर घातली आणि मराठी भाषेला ज्ञानभाषा बनवण्यासाठी अथक प्रयत्न केले. त्यांनी कविता, नाटक, कादंबरी, लघुकथा, बालसाहित्य, समीक्षा अशा विविध प्रकारच्या साहित्य क्षेत्रात आपले योगदान दिले. त्यांच्या साहित्यातून मानवतावाद, सामाजिक भान आणि जीवनातील मूल्ये यांना महत्त्व दिले गेले आहे. कुसुमाग्रज हे मराठी साहित्यातील एक अग्रगण्य साहित्यिक होते. त्यांनी कविता, नाटक, कादंबरी, लघुकथा, निबंध अशा विविध साहित्य प्रकारांमध्ये आपले योगदान दिले. मराठी साहित्य क्षेत्रात त्यांनी अनेक मौलिक आणि अविस्मरणीय कलाकृती निर्माण केल्या. त्यांच्या साहित्यातून त्यांनी मानवी जीवनाचे विविध पैलूंचे चित्रण केले. 3 ऑक्टोबर 2024 रोजी केंद्र सरकारने एक मोठा निर्णय जाहीर करून मराठी भाषेला अभिजात भाषेचा दर्जा बहाल करण्यात आला. महाराष्ट्रासाठी ही निश्चितच अभिमानाची बाब आहे. मराठी भाषा ही हजारो वर्षांपासून चालत आलेल्या समृद्ध सांस्कृतिक वारसा आणि वैविध्यपूर्ण साहित्य परंपरेची साक्ष आहे. तिला अभिजात दर्जा मिळणे हे केवळ भाषेच्या ऐतिहासिक व साहित्यिक महत्त्वाचे प्रतीक नसून, तिच्या सांस्कृतिक अस्तित्वाला जागतिक स्तरावर मान्यता देणारे एक महत्त्वपूर्ण पाऊल आहे. आज मराठी भाषा जगभरात 80 दशलक्षाहून अधिक लोकांद्वारे बोलली जाते. मराठी भाषा ही भारतातील 22 अधिकृत भाषांपैकी एक आहे. मराठी भाषेचे भविष्य उज्ज्वल आहे. मराठी भाषा जगभरात अधिकाधिक लोकप्रिय होत आहे. मराठी भाषेचा वापर शिक्षण, व्यवसाय आणि मनोरंजन यांसारख्या क्षेत्रात वाढत आहे. मराठी भाषेने एक ज्ञानभाषा म्हणूनही आपले स्थान निर्माण केले आहे. मराठी भाषेचा विकास आणि टिकून राहण्यासाठी नवीन पिढीला मराठी भाषेचा अभिमान बाळगणे आणि तिचा वापर करणे आवश्यक आहे. हे प्रत्येक मराठी भाषिकांचे व शासनाचे कर्तव्य आहे. मराठी भाषेच्या प्रमुख बोलीभाषा कोकणी : ही बोली महाराष्ट्राच्या पश्चिम भागात कोकणात बोलली जाते. या बोलीवर कन्नड आणि मल्याळम भाषेचा प्रभाव आहे. कोकणी बोलीभाषेत अनेक उप-बोलीभाषा आहेत जसे की कुडाळी, मालवणी वगैरे. मराठवाडी : ही बोली मराठवाडा विभागात बोलली जाते. या बोलीवर हिंदी आणि उर्दू भाषेचा प्रभाव आहे. मराठवाडी बोलीभाषेत अनेक उप-बोलीभाषा आहेत जसे की औरंगाबादी, नांदेडी वगैरे. वर्हाडी : ही बोली विदर्भातील वर्धा आणि अमरावती जिल्ह्यात बोलली जाते. या बोलीवर हिंदी आणि छत्तीसगढी भाषेचा प्रभाव आहे. वर्हाडी बोलीभाषेत अनेक उप-बोलीभाषा आहेत जसे की वर्धापुरी, अमरावती वगैरे. खानदेशी : ही बोली उत्तर महाराष्ट्रातील खानदेश विभागात बोलली जाते. या बोलीवर गुजराती आणि हिंदी भाषेचा प्रभाव आहे. खानदेशी बोलीभाषेत अनेक उप-बोलीभाषा आहेत जसे की नाशिकी, धुळे वगैरे. दख्खनी : ही बोली दक्षिण महाराष्ट्रात बोलली जाते. या बोलीवर उर्दू आणि हिंदी भाषेचा प्रभाव आहे. दख्खनी बोलीभाषेत अनेक उप-बोलीभाषा आहेत जसे की सोलापुरी, पुण्यातील दख्खनी वगैरे. या व्यतिरिक्त महाराष्ट्रात अनेक इतरही बोलीभाषा बोलल्या जातात जसे की, बंजारा बोलीभाषा, आदिवासी बोलीभाषा : गोंडी, हलबी, कोरकू, वगैरे. मुस्लीम बोलीभाषा : देहलवी, उर्दू, वगैरे. इतर : पंजाबी, मारवाडी, गुजराती वगैरे. महाराष्ट्रातील बोलीभाषा भाषेच्या समृद्धी आणि विविधतेचे प्रतीक आहेत.
