Sonia Gandhi Memoir : काँग्रेस नेत्या सोनिया गांधी यांच्या बहुचर्चित ‘Belonging: A Journey of Love in India’ या आत्मचरित्राच्या भारतातील प्रकाशनाबाबत नवा ट्विस्ट समोर आला आहे. पेंग्विन रँडम हाऊस इंडियाने हे पुस्तक प्रकाशित करण्यास नकार दिल्याच्या वृत्तांचे खंडन केले आहे. तसेच, सोनिया गांधी यांनी संपादकीय बदल मान्य न केल्यामुळे पुस्तकाचे प्रकाशन थांबवले, हे वृत्त अचूक नसल्याचे कंपनीने स्पष्ट केले.

पेंग्विन रँडम हाऊस इंडियाने शनिवारी ‘एक्स’वरील पोस्टद्वारे आपली भूमिका मांडली. कंपनीने सांगितले की, ‘Belonging’ची प्रकाशक पेंग्विन रँडम हाऊस इंडिया नाही. तसेच, लेखिकेने संपादकीय बदल नाकारल्यामुळे पुस्तक प्रकाशित न करण्याचा निर्णय घेतल्याचे सांगणेही परिस्थितीचे अचूक चित्रण करत नाही.

पेंग्विन इंडियाने स्पष्ट केले की, हस्तलिखिताची तथ्यपडताळणी करणे आणि संपादकीय सूचना देणे ही प्रकाशन प्रक्रियेतील नियमित बाब आहे. पुस्तकाच्या हितासाठी तथ्य तपासणे आणि लेखकाला आवश्यक सूचना देणे ही प्रकाशकाची जबाबदारी असल्याचे कंपनीने म्हटले. चर्चेदरम्यान पुस्तक प्रकाशित करण्यास आपण ‘इच्छुक आणि उत्सुक’ होतो, असेही पेंग्विनने स्पष्ट केले.

हा खुलासा द इंडियन एक्स्प्रेसच्या वृत्तानंतर आला. या वृत्तानुसार, सोनिया गांधी यांनी हस्तलिखितातील काही भागात बदल आणि वगळण्याच्या सूचना नाकारल्यानंतर पेंग्विन रँडम हाऊस इंडियाने प्रकाशनातून माघार घेतली होती.

काँग्रेसकडून सवाल –

या प्रकरणावर काँग्रेस नेत्यांनी पेंग्विन इंडियावर टीका केली. राजस्थानचे माजी मुख्यमंत्री अशोक गेहलोत, मध्य प्रदेशचे माजी मुख्यमंत्री कमलनाथ आणि लोकसभा उपनेते गौरव गोगोई यांनी प्रश्न उपस्थित केले.

गेहलोत यांनी पंतप्रधान नरेंद्र मोदी, राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघ (RSS) आणि चीनच्या भारतीय भूभागावरील ताब्याशी संबंधित मजकूर हटवण्यासाठी प्रकाशकावर दबाव आणला गेल्याचा दावा केला. ‘असा दबाव किंवा कारण काय?’ असा सवाल करत त्यांनी याला लोकशाही आणि अभिव्यक्तिस्वातंत्र्यासाठी गंभीर बाब म्हटले. कमलनाथ यांनी याला गंभीर धोका असल्याचे म्हटले, तर गौरव गोगोई यांनी पेंग्विन इंडियाचा खुलासा कमकुवत असल्याचे सांगत कथित सरकारी दबावावर प्रश्न उपस्थित केले.

सोनिया गांधींच्या आयुष्याचा प्रवास –

‘Belonging’ हे पुस्तक अल्फ्रेड ए. नॉफच्या माध्यमातून अमेरिकेत प्रकाशित होणार आहे. नॉफ ही पेंग्विन रँडम हाऊसचीच प्रकाशन शाखा आहे. पुस्तकाचे प्रकाशन 10 नोव्हेंबर 2026 रोजी होणार असून सुरुवातीच्या आवृत्तीत 1 लाख प्रती छापल्या जाणार आहेत.

या आत्मचरित्रात युद्धोत्तर इटलीतील सोनिया गांधींचे बालपण, राजीव गांधी यांच्याशी विवाहानंतर भारतातील त्यांचे जीवन आणि तत्कालीन पंतप्रधान इंदिरा गांधी यांच्या सून म्हणूनचा काळ यांचा आढावा आहे.

राजकारणात येण्यास त्यांनी सुरुवातीला विरोध केला होता. मात्र, पुढे त्यांनी राजकारणात प्रवेश केला. 2004 मध्ये काँग्रेसप्रणीत आघाडीला लोकसभा निवडणुकीत यश मिळाल्यानंतर पंतप्रधानपद स्वीकारण्यास त्यांनी नकार दिल्याचा प्रसंगही पुस्तकात आहे.

नॉफच्या निवेदनानुसार, या पुस्तकातून भारतातील सहा दशकांहून अधिक काळातील सामाजिक आणि राजकीय बदलांकडे सोनिया गांधींचा दृष्टिकोन समोर येणार आहे. भारताला त्यांनी ‘माझे आपलेपण असलेला सुंदर देश’ असे संबोधले आहे.

सोनिया गांधी यांनी यापूर्वी पुस्तके लिहिली आणि संपादित केली असली तरी पारंपरिक आत्मचरित्रापासून त्या दूर राहिल्या आहेत. त्यामुळे ‘Belonging’कडे त्यांचे सर्वाधिक वैयक्तिक आणि निर्णायक जीवनवृत्त म्हणून पाहिले जात आहे. नॉफने हे पुस्तक प्रेम, कुटुंब आणि भारतावरील आठवणींचे कथन असल्याचे म्हटले आहे.

दरम्यान, पेंग्विन इंडियाच्या खुलाशामुळे भारतात हे पुस्तक कोणत्या प्रकाशकाकडून आणि कोणत्या स्वरूपात प्रकाशित होणार, याबाबतचे चित्र अद्याप स्पष्ट झालेले नाही. इंडियन एक्स्प्रेसच्या वृत्तानुसार, पुस्तकाच्या भारतातील प्रकाशन हक्कांसाठी आता अनेक मोठे प्रकाशक इच्छुक आहेत.