First Aid: एखादी व्यक्ती अचानक बेशुद्ध पडली की आजूबाजूचे लोक घाबरतात. त्या व्यक्तीला लवकर शुद्धीवर आणण्यासाठी अनेकजण चेहऱ्यावर पाणी शिंपडतात किंवा थेट पाणी पाजण्याचा प्रयत्न करतात. मात्र, ही पद्धत नेहमीच योग्य असेल असं नाही. उलट काही परिस्थितीत त्यामुळे त्या व्यक्तीला त्रास होऊ शकतो.

प्रथमोपचाराबाबत योग्य  (First Aid )माहिती नसल्यामुळे अशा वेळी नकळत काही चुका होतात. त्यामुळे एखादी व्यक्ती अचानक बेशुद्ध पडल्यास नेमकं काय करायचं आणि काय टाळायचं, हे जाणून घेणं खूप महत्त्वाचं आहे.

बेशुद्ध व्यक्तीला पाणी का देऊ नये? (First Aid)

व्यक्ती बेशुद्ध असताना तिची गिळण्याची क्षमता व्यवस्थित काम करत असेलच असं नाही. अशा वेळी जबरदस्तीने पाणी किंवा कोणताही द्रव पाजल्यास तो श्वसननलिकेत जाऊ शकतो. यामुळे श्वास घेण्यास त्रास होऊ शकतो आणि पुढे फुफ्फुसांशी संबंधित समस्या निर्माण होण्याचा धोका असतो. म्हणून व्यक्ती पूर्णपणे शुद्धीवर येईपर्यंत आणि सुरक्षितपणे गिळू शकते याची खात्री होईपर्यंत तिला पाणी, अन्न, औषध किंवा इतर कोणतीही गोष्ट तोंडाने देऊ नये.

व्यक्ती अचानक बेशुद्ध पडली तर सर्वात आधी काय कराल?  (First Aid)

सर्वात आधी स्वतःची सुरक्षितता पाहा. त्यानंतर त्या व्यक्तीला आवाज देऊन प्रतिक्रिया येते का ते पाहा. हलकेच खांद्याला स्पर्श करूनही प्रतिसाद मिळतोय का हे तपासा. व्यक्तीकडून कोणतीही प्रतिक्रिया मिळत नसेल तर तातडीने वैद्यकीय मदत घ्या. त्यानंतर तिचा श्वास सामान्यपणे सुरू आहे का, हे तपासणं महत्त्वाचं आहे.

व्यक्ती श्वास घेत असेल तर? ( First Aid)

व्यक्ती बेशुद्ध आहे, पण सामान्यपणे श्वास घेत आहे, तर तिला रिकव्हरी पोझिशनमध्ये, म्हणजेच सुरक्षितपणे कुशीवर ठेवता येऊ शकतं. यामुळे श्वसनमार्ग मोकळा ठेवण्यास मदत होते आणि उलटी किंवा द्रव श्वसनमार्गात जाण्याचा धोका कमी होऊ शकतो. मात्र, डोक्याला, मानेला किंवा पाठीच्या कण्याला दुखापत झाल्याचा संशय असल्यास व्यक्तीला विनाकारण हलवू नये. अशा परिस्थितीत वैद्यकीय मदत येईपर्यंत काळजीपूर्वक लक्ष ठेवणं गरजेचं आहे.

श्वासच घेत नसेल तर?

जर व्यक्ती कोणताही प्रतिसाद देत नसेल आणि सामान्यपणे श्वास घेत नसेल किंवा फक्त धाप घेत असल्यासारखी अवस्था असेल, तर ही गंभीर वैद्यकीय परिस्थिती असू शकते. अशावेळी तातडीने आपत्कालीन वैद्यकीय मदत घ्यावी. CPRचं प्रशिक्षण घेतलेलं असल्यास CPR सुरू करावा. उपलब्ध असल्यास AED म्हणजेच ऑटोमेटेड एक्स्टर्नल डिफिब्रिलेटरचाही वापर करता येतो.

या चुका अजिबात करू नका

बेशुद्ध व्यक्तीच्या तोंडात पाणी किंवा इतर कोणताही द्रव ओतू नका. तिला जबरदस्तीने अन्न, औषध किंवा घरगुती उपाय देऊ नका. तिच्या तोंडात कोणतीही वस्तू घालण्याचा प्रयत्न करू नका. व्यक्तीची स्थिती सतत पाहत राहा आणि वैद्यकीय मदत मिळेपर्यंत तिच्यासोबत रहा.

बेशुद्ध होण्यामागे अनेक कारणं असू शकतात

एखादी व्यक्ती बेशुद्ध पडण्यामागे अनेक कारणं असू शकतात. दुखापत, रक्तातील साखर कमी होणं, स्ट्रोक, झटका, हृदयाशी संबंधित समस्या किंवा इतर गंभीर वैद्यकीय कारणांमुळेही अशी परिस्थिती निर्माण होऊ शकते.

त्यामुळे केवळ पाणी पाजून व्यक्तीला शुद्धीवर आणण्याचा प्रयत्न करण्यापेक्षा योग्य प्रथमोपचार आणि वेळेवर वैद्यकीय मदत मिळवून देणं अधिक महत्त्वाचं आहे.