मुंबई : भारतीय रिझर्व्ह बँकेत (RBI) शिरीष चंद्र मुर्मू यांची डेप्युटी गव्हर्नर म्हणून नियुक्ती करण्यात आली आहे. त्यांना तीन वर्षांच्या कार्यकाळासाठी ही जबाबदारी देण्यात आली असून, ते एम. राजेश्वर राव यांची जागा घेतील. राव यांचा विस्तारित कार्यकाळ 8 ऑक्टोबर 2025 रोजी संपुष्टात येत आहे. कॅबिनेटच्या नियुक्ती समितीने 9 ऑक्टोबर 2025 किंवा त्यानंतर पदभार स्वीकारण्याच्या तारखेपासून तीन वर्षांसाठी मुर्मू यांच्या नियुक्तीला मान्यता दिली आहे.

मुर्मू यांचा अनुभव आणि जबाबदारी –
सध्या मुर्मू भारतीय रिझर्व्ह बँकेत कार्यकारी संचालक (एक्झिक्युटिव्ह डायरेक्टर) म्हणून कार्यरत असून, ते पर्यवेक्षण विभागाचे प्रमुख आहेत. RBI कायदा, 1934 नुसार, केंद्रीय बँकेत चार उपसंचालक असावेत – दोन बँकेतील वरिष्ठ अधिकाऱ्यांमधून, एक व्यावसायिक बँकिंग क्षेत्रातून आणि एक अर्थतज्ज्ञ जो मौद्रिक धोरण विभागाचे नेतृत्व करेल. सध्या इतर तीन उपसंचालक म्हणजे टी. रबी शंकर, स्वामीनाथन जानकीरमन आणि पूनम गुप्ता हे आहेत. विशेष म्हणजे, राव यांची सप्टेंबर 2020 मध्ये प्रथम तीन वर्षांसाठी उपसंचालक म्हणून नियुक्ती झाली होती. त्यानंतर 2023 मध्ये एक वर्षांचा आणि 2024 मध्ये आणखी एक वर्षांचा विस्तार मिळाला. यामुळे राव 8 ऑक्टोबर 2025 रोजी एकूण पाच वर्षांचा कार्यकाळ पूर्ण करतील.

डेप्युटी गव्हर्नर यांना किती पगार आणि सुविधा मिळतात?
RBI च्या उपसंचालकांना दरमहा अंदाजे 2.25 लाख रुपये पगार मिळतो. याशिवाय, त्यांना घरभाडे भत्ता (HRA), महागाई भत्ता, विशेष भत्ता, प्रवास भत्ता, सुरक्षा भत्ता, टेलिफोन-इंटरनेट भत्ता आणि वैद्यकीय सुविधा यांसारख्या अनेक सुविधांचा लाभ मिळतो.

इतर उपसंचालक आणि त्यांच्या जबाबदाऱ्या –
टी. रवी शंकर: टी. रवी शंकर यांच्याकडे ऑपरेशन आणि तंत्रज्ञानाशी संबंधित विभागांचे नेतृत्व आहे. यामध्ये पेमेंट आणि सेटलमेंट सिस्टीम, फिनटेक, परकीय चलन, माहिती तंत्रज्ञान आणि केंद्रीय सुरक्षा प्रकोष्ठ यांचा समावेश आहे. तसेच, ते सरकारी खाती आणि बाह्य गुंतवणूक कार्यांचेही निरीक्षण करतात. डिजिटल प्रणाली आणि सीमापार आर्थिक व्यवहारांचे व्यवस्थापन यात त्यांची महत्त्वाची भूमिका आहे.

स्वामीनाथन जानकीरमन: स्वामीनाथन यांच्याकडे पर्यवेक्षण आणि ग्राहककेंद्रित क्षेत्रांची जबाबदारी आहे. ते पर्यवेक्षण विभाग, ग्राहक शिक्षण व संरक्षण विभाग आणि ठेव विमा व कर्ज हमी निगमाचे प्रमुख आहेत. याशिवाय, वित्तीय समावेशन, निरीक्षण, राजभाषा आणि परिसर विभागही त्यांच्या कार्यकक्षेत येतात.

पूनम गुप्ता: पूनम गुप्ता या मौद्रिक धोरण आणि रणनीतिक संनादेशी संबंधित कामे सांभाळतात. त्या मौद्रिक धोरण विभाग, आर्थिक व धोरण संशोधन विभाग, वित्तीय स्थिरता विभाग आणि आंतरराष्ट्रीय विभागाच्या प्रमुख आहेत. याशिवाय, संनाद आणि कॉर्पोरेट रणनीती व बजेट विभागाचेही व्यवस्थापन त्या करतात, ज्यामुळे त्या RBI च्या धोरण नियोजन आणि विश्लेषणाच्या केंद्रस्थानी आहेत. मुर्मू यांच्या नियुक्तीमुळे RBI च्या नेतृत्वाला नवी दिशा मिळेल, अशी अपेक्षा व्यक्त केली जात आहे.