बीड : मराठा समाजाला ओबीसी प्रवर्गातून सरसकट आरक्षण मिळावे यासाठी आंदोलक मनोज जरांगे यांनी ‘चलो मुंबई’ची हाक दिली असून, हजारो मराठा बांधवांनी त्यांच्या आवाहनाला प्रतिसाद देत मुंबईच्या दिशेने कूच केले आहे. मात्र, या मोर्च्यादरम्यान बीड जिल्ह्यातील केज तालुक्यातील वरपगाव (किंवा वडगाव) येथील 45 वर्षीय मराठा आंदोलक सतीश देशमुख (Satish Deshmukh) यांचा हृदयविकाराच्या झटक्याने अकाली मृत्यू झाला. गेल्या दोन वर्षांपासून मराठा आरक्षण लढ्यात सक्रिय असलेल्या देशमुख यांच्या निधनाने संपूर्ण मराठा समाजात शोककळा पसरली असून, आंदोलकांमध्ये हळहळ व्यक्त होत आहे. मनोज जरांगे यांनी या घटनेवर दुःख व्यक्त करत मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांना जबाबदार धरले असून, आरक्षणाची मागणी लवकर मान्य करावी, असे आवाहन केले आहे.

कोण आहेत सतीश देशमुख ?
सतीश देशमुख (Satish Deshmukh) हे बीड जिल्ह्यातील केज तालुक्यातील वरपगाव गावचे अल्पभूधारक शेतकरी होते. त्यांच्याकडे केवळ साडेतीन एकर जमीन असून, त्यावरच कुटुंबाचा उदरनिर्वाह चालायचा. गेल्या दोन वर्षांपासून ते मराठा आरक्षणाच्या आंदोलनात सक्रिय सहभागी होते आणि मनोज जरांगे यांच्या नेतृत्वाखालील लढ्यात नेहमीच अग्रभागी असत. बुधवार, 27 ऑगस्ट रोजी जरांगे यांच्या मुंबई मोर्च्यात सहभागी होण्यासाठी देशमुख हे सहकाऱ्यांसोबत निघाले होते. मात्र, गुरुवार, 28 ऑगस्ट रोजी सकाळी पुणे जिल्ह्यातील नारायणगाव (किंवा जुन्नर) येथे त्यांना हृदयविकाराचा झटका आला. तात्काळ उपचारासाठी जवळच्या ग्रामीण रुग्णालयात दाखल करण्यात आले, परंतु डॉक्टरांनी त्यांना मृत घोषित केले. या घटनेनंतर त्यांचे पार्थिव स्वगृहात आणले गेले असून, कुटुंब आणि मित्रपरिवारावर दुःखाचा डोंगर कोसळला आहे.

सतीश देशमुख यांचे वडील आणि भाऊ सैन्य दलात कार्यरत असल्याने कुटुंबात सैनिक परंपरेचा वारसा आहे. मात्र, घरातील कर्तबगार पुरुष असलेल्या सतीश यांच्या निधनाने कुटुंबावर आर्थिक आणि भावनिक संकट कोसळले आहे. त्यांच्यामागे एक 19 वर्षांचा मुलगा, पत्नी आणि आई असा परिवार आहे. मराठा समाजाच्या नेत्यांनी देशमुख यांच्या कुटुंबाला आर्थिक मदत आणि आरक्षण मागणीची लढाई आणखी तीव्र करण्याचे आश्वासन दिले आहे. मनोज जरांगे यांनी या घटनेवर प्रतिक्रिया देत म्हटले की, “सतीश देशमुख भाईंचे बलिदान व्यर्थ जाणार नाही. हे सरकारच्या आडमुठेपणामुळे घडले आहे. मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांना जबाबदार धरतो. संयम बाळगा, शांत रहा, मी काही कमी पडू देणार नाही.” त्यांनी आंदोलकांना डोक्याचा वापर करा आणि आडमुठेपणा टाळा, असे आवाहनही केले.

आझाद मैदानावर एकदिवसीय उपोषण
मराठा आरक्षणाच्या मागणीसाठी मनोज जरांगे यांनी आक्रमक भूमिका घेतली असून, मुंबई उच्च न्यायालयाने जनहित याचिकेनंतर आंदोलनास परवानगी नाकारली होती. मात्र, मुंबई पोलिसांनी काही अटींसह 29 ऑगस्ट रोजी सकाळी 9 ते संध्याकाळी 6 वाजेपर्यंत एकदिवसीय आंदोलनास परवानगी दिली आहे. आझाद मैदानातील 7 हजार चौरस मीटर क्षेत्र राखीव ठेवण्यात आले असून, मैदानाच्या क्षमतेनुसार केवळ 5 हजार आंदोलकांना परवानगी आहे. या कालावधीत उपोषण करता येईल, परंतु त्यानंतर मैदान सोडावे लागेल. जरांगे यांनी या निर्णयावर उपहासात्मक टीका करत म्हटले की, “तुम्ही एक दिवसाची परवानगी दिली आहे, तर आम्ही एक दिवस आंदोलन करतो. दुसऱ्या दिवशी आमच्या मागण्या सरकारने मान्य करा. अन्यथा आम्ही मागे हटणार नाही.” त्यांनी पुढे सांगितले की, “आरक्षण मिळेपर्यंत एक इंचही मागे हटणार नाही. ओबीसीतून मराठ्यांना आरक्षण द्या, अन्यथा आंदोलन कायम राहील.”

आंदोलनाची पार्श्वभूमी
मराठा समाजाने गेल्या अनेक वर्षांपासून आरक्षणाची मागणी केली असून, मनोज जरांगे हे या लढ्यातील प्रमुख नेते म्हणून ओळखले जातात. 2023-24 मध्ये त्यांच्या नेतृत्वाखालील आंदोलनांना मोठा प्रतिसाद मिळाला होता, ज्यामुळे राज्य सरकारने काही मागण्या मान्य केल्या. मात्र, ओबीसी प्रवर्गात समावेशाची मागणी अद्याप प्रलंबित आहे. या मोर्च्यामुळे गणेशोत्सवाच्या काळात मुंबईत वाहतूक आणि कायदा सुव्यवस्थेचा प्रश्न निर्माण होण्याची शक्यता आहे. जरांगे यांनी शिवनेरी किल्ल्यावर महाराजांचा आशीर्वाद घेत मुंबईकडे कूच केले असून, सरकारला संधीचे सोने करण्याची वेळ आली आहे, असे सांगितले. सतीश देशमुख यांच्या निधनाने आंदोलनाला नवे वळण मिळाले असून, मराठा समाजाच्या लढाईत हे बलिदान आरक्षण मिळवण्यासाठी प्रेरणादायी ठरेल, अशी अपेक्षा आहे.