Rupee-US dollar: भारतीय चलन ‘रुपया’ची जागतिक बाजारपेठेत मोठी घसरण सुरू असून, शुक्रवारी त्याने प्रति डॉलर ९४.७ हा आतापर्यंतचा सर्वात निचांकी स्तर गाठला आहे. गेल्या चार वर्षांत रुपया तब्बल २० रुपयांनी घसरला असून, ही घसरण अशीच सुरू राहिल्यास लवकरच रुपया ९८ पर्यंत पोहोचण्याची भीती व्यक्त केली जात आहे. या पडझडीचा थेट परिणाम सर्वसामान्यांच्या खिशावर होणार असून आयात महागल्याने ‘इम्पोर्टेड इन्फ्लेशन’चा (आयातित महागाई) धोका वाढला आहे. घसरणीची प्रमुख ३ कारणे – Rupee-US dollar १. कच्च्या तेलाचा भडका: पश्चिम आशियातील तणावामुळे जागतिक बाजारात कच्चे तेल ११० डॉलरवर पोहोचले आहे. भारताला आपल्या गरजेच्या ८५-९०% तेल आयात करावे लागते. तेल खरेदीसाठी अधिक डॉलर्स मोजावे लागत असल्याने रुपयावर दबाव वाढला आहे. २. परदेशी गुंतवणूकदारांची पाठ: गेल्या काही आठवड्यांत परदेशी गुंतवणूकदारांनी भारतीय शेअर बाजारातून सुमारे ९.५ अब्ज डॉलर काढून घेतले आहेत. गुंतवणूकदार भारतीय मालमत्ता विकून डॉलर्स खरेदी करत असल्याने रुपयाचे मूल्य घसरत आहे. ३. मजबूत डॉलर: अमेरिकन बॉण्ड यील्ड वाढल्याने जागतिक स्तरावर डॉलर शक्तिशाली झाला आहे, ज्याचा फटका आशियाई चलनांना बसत आहे. हेही वाचा – शेअर बाजारात हाहाकार! सेन्सेक्स 1700 अंकांनी कोसळला; गुंतवणूकदारांचे 8.5 लाख कोटी खाक तुमच्या खिशावर काय होणार परिणाम? Rupee-US dollar इंधन आणि वाहतूक महागणार: कच्च्या तेलाच्या वाढत्या किमतींमुळे पेट्रोल-डिझेलचे दर चढेच राहतील, ज्यामुळे मालवाहतूक महाग होऊन अन्नधान्य आणि जीवनावश्यक वस्तूंच्या किमती वाढतील. इलेक्ट्रॉनिक्स आणि खते: परदेशातून येणारे मोबाईल, लॅपटॉप यांसारख्या इलेक्ट्रॉनिक वस्तू आणि शेतीसाठी लागणारी खते महाग होतील. परदेशी शिक्षण आणि पर्यटन: डॉलर महागल्याने परदेशात शिक्षण घेणाऱ्या विद्यार्थ्यांचा खर्च वाढणार असून परदेश वारीही खिशाला कात्री लावणारी ठरेल. अर्थव्यवस्थेसमोर ‘चालू खात्यातील तुटी’चे संकट- Rupee-US dollar आर्थिक वर्ष २०२७ पर्यंत भारताचे आयात बिल ९११ अब्ज डॉलरपर्यंत जाण्याचा अंदाज आहे. यामुळे देशाची चालू खात्यातील तूट जीडीपीच्या २.६% पर्यंत वाढू शकते. सोप्या भाषेत सांगायचे तर, देशातून बाहेर जाणारे डॉलर्स हे येणाऱ्या डॉलर्सपेक्षा जास्त असतील, ज्यामुळे अर्थव्यवस्था जागतिक धक्क्यांना अधिक संवेदनशील बनेल. आरबीआयची भूमिका आणि परकीय चलन साठा – Rupee-US dollar भारतीय रिझर्व्ह बँक (RBI) आपल्या ७०० अब्ज डॉलरच्या परकीय चलन साठ्याचा वापर करून रुपयाची घसरण रोखण्याचा प्रयत्न करत आहे. हा साठा पुढील ११ महिन्यांच्या आयातीसाठी पुरेसा आहे. मात्र, आरबीआयचा उद्देश रुपया एका ठराविक स्तरावर रोखण्यापेक्षा त्याच्या घसरणीचा वेग नियंत्रित ठेवणे हा आहे. दरम्यान, रुपया कमकुवत झाल्याचा फायदा केवळ आयटी (IT) कंपन्या आणि निर्यातदारांना होईल, कारण त्यांना मिळणारे डॉलर्सचे उत्पन्न रुपयाच्या स्वरूपात वाढलेले असेल.
