RBI Plastic Notes : भारतीय रिझर्व्ह बँक (आरबीआय) पुढील वर्षी १ एप्रिलपासून प्लास्टिकच्या नोटांचा पायलट प्रकल्प सुरू करण्याची शक्यता आहे. सुरुवातीला १० आणि २० रुपयांच्या प्लास्टिकच्या नोटा जारी केल्या जाण्याची माहिती आहे. या नोटांचा आकार सध्या चलनात असलेल्या १० आणि २० रुपयांच्या कागदी नोटांसारखाच असेल. त्यामुळे बँकांना एटीएममध्ये मोठे बदल करण्याची गरज भासणार नाही.

सूत्रांनी दिलेल्या माहितीनुसार, आरबीआयने बँकांचा अतिरिक्त खर्च टाळण्यासाठी नोटांचा आकार सध्याच्या नोटांप्रमाणे ठेवण्याचा निर्णय घेतला आहे. नवीन आकाराच्या नोटा आणल्यास एटीएममधील नोटांच्या स्लॉटमध्ये बदल करावा लागला असता. यासाठी बँकांना मोठा खर्च करावा लागला असता. सध्याच्या आकारामुळे प्लास्टिकच्या नोटा एटीएममधील १० आणि २० रुपयांच्या स्लॉटमध्येच वापरता येतील.

यापूर्वी १०० आणि २०० रुपयांच्या नवीन आकाराच्या नोटा चलनात आणताना देशातील सुमारे २.४ लाख एटीएममध्ये बदल करावे लागले होते. त्यासाठी सुमारे १०० कोटी रुपये खर्च झाल्याची माहिती आहे. यावेळी आरबीआयने हा अतिरिक्त खर्च टाळण्यावर भर दिला आहे. एका सरकारी बँकेच्या अधिकाऱ्यानुसार, ८,५०० एटीएम असलेल्या बँकेची सुमारे २१.२५ कोटी रुपयांची बचत होऊ शकते.

या पायलट प्रकल्पासाठी आरबीआयची उपकंपनी भारतीय रिझर्व्ह बँक नोट मुद्रण प्रायव्हेट लिमिटेडला (BRBNMPL) सहा कंपन्यांकडून बोली मिळाल्याची माहिती आहे. पॉलिमर विज्ञान क्षेत्रातील यूफ्लेक्सने अमेरिकेतील स्पेक्ट्रा सिस्टमसोबत या प्रकल्पासाठी बोली दिल्याचे सूत्रांनी सांगितले.

आरबीआयचे गव्हर्नर संजय मल्होत्रा यांनी ऑगस्टमध्ये प्लास्टिकच्या नोटांचे आयुष्य कागदी नोटांच्या तुलनेत दोन ते चार पट अधिक असू शकते, असे सांगितले होते. भारतासारख्या विविध हवामान असलेल्या देशात या नोटांचा वापर कसा होतो, याची चाचणी पायलट प्रकल्पातून केली जाणार आहे. सरकारने १० आणि २० रुपयांच्या प्लास्टिकच्या प्रत्येकी एक अब्ज नोटांच्या छपाईला मंजुरी दिल्याची माहिती आहे. जगातील अनेक देशांमध्ये आधीपासून प्लास्टिकच्या नोटांचा वापर केला जातो.