Rare Bird Spotted – प्रसिद्ध असे पर्यटन व धार्मिकस्थळ असलेल्या बनेश्वर देवस्थानच्या मागील जंगल परिसरात दुर्मिळ समजला जाणारा ‘स्वर्ग नर्तक’ (एशियन पॅराडाइज फ्लायकॅचर) या पक्ष्याचे दर्शन घडल्याने पक्षीप्रेमी आणि वन्यजीव अभ्यासकांमध्ये उत्सुकता निर्माण झाली आहे. पुणे जिल्हा वन्यप्राणी व सर्परक्षक असोसिएशनचे अध्यक्ष सुशील विभुते व विशाल शिंदे हे बनेश्वर परिसरात साप पकडण्यासाठी गेले असता त्यांना हा आकर्षक पक्षी प्रथमच दिसून आला. हा पक्षी प्रामुख्याने घनदाट जंगल, बांबूची बेटे, पाण्याजवळील झाडी अशा शांत परिसरात राहणे पसंत करतो. कीटकभक्षी असलेल्या या पक्ष्याची खासियत म्हणजे तो हवेत उडतानाच कीटक पकडतो. मे ते जुलै महिने त्यांचा प्रजनन काळ असून या काळात नर पक्षी अतिशय चपळ हालचाली करताना दिसतो. मध्य प्रदेशचा राज्य पक्षी असलेल्या या ‘स्वर्ग नर्तका’चे बनेश्वर परिसरात झालेले दर्शन जैवविविधतेच्या दृष्टीने महत्त्वपूर्ण मानले जात आहे. ‘स्वर्ग नर्तक’ ची वैशिष्ट्ये ‘स्वर्ग नर्तक’ किंवा हिंदीमध्ये ‘दूधराज’ म्हणून ओळखला जाणारा हा पक्षी हवेत लहरणारी रिबनसारखी लांब शेपटीमुळे विशेष प्रसिद्ध आहे. प्रौढ नर पक्ष्याची शेपटी शरीराच्या लांबीपेक्षा जास्त म्हणजे तब्बल ३० सेंटीमीटरपर्यंत वाढते. हा पक्षी मुख्यतः दोन रंगांमध्ये आढळतो. एक पूर्ण पांढरा रंग, ज्यामध्ये काळे डोके आणि लांब पांढरी शेपटी असल्याने त्याला ‘दूधराज’ हे नाव मिळाले आहे, तर दुसरा तपकिरी (रुफस) रंगाचा प्रकार असून त्याचा खालचा भाग पांढरट असतो.
