Protein Requirement: निरोगी शरीरासाठी प्रोटीन हे अत्यंत महत्त्वाचे पोषक तत्त्व मानले जाते. शरीरातील स्नायू तयार होणे, ऊतींची दुरुस्ती होणे तसेच त्वचा, केस, एन्झाइम आणि हार्मोन्स यांच्या निर्मितीत प्रोटीनची मोठी भूमिका असते. मात्र अनेकदा लोक आपल्या आहारात कार्बोहायड्रेटकडे जास्त लक्ष देतात आणि प्रोटीनचे प्रमाण कमी राहते. त्यामुळे शरीराला आवश्यक असलेले पोषण मिळत नाही.

तज्ज्ञांच्या मते, एखाद्या व्यक्तीला दिवसातून किती प्रोटीन आवश्यक आहे हे त्याच्या वजनावर, वयावर आणि शारीरिक हालचालींवर अवलंबून असते. काही संशोधनानुसार एका सामान्य प्रौढ व्यक्तीला प्रति किलो वजनामागे सुमारे ०.८ ते १ ग्रॅम प्रोटीन आवश्यक असते.

उदाहरणार्थ, एखाद्या व्यक्तीचे वजन ६० किलो असेल तर त्याला दररोज साधारण ४८ ते ६० ग्रॅम प्रोटीन घेणे आवश्यक आहे. ही मात्रा व्यक्तीच्या जीवनशैलीनुसार बदलू शकते. जर एखादी व्यक्ती अधिक शारीरिक मेहनत करत असेल किंवा नियमित व्यायाम करत असेल तर त्याला अधिक प्रोटीनची गरज असू शकते.

शारीरिक हालचाल आणि प्रोटीनचे प्रमाण   Protein Requirement

संशोधनानुसार ज्यांची जीवनशैली जास्त हालचाली नसलेली म्हणजेच सेडेंटरी असते, त्यांना साधारण ०.८ ग्रॅम प्रोटीन पुरेसे असते. मात्र नियमित व्यायाम करणाऱ्या लोकांना यापेक्षा अधिक प्रोटीनची गरज असते.

जिममध्ये स्ट्रेंथ ट्रेनिंग किंवा कठीण व्यायाम करणाऱ्या लोकांसाठी प्रति किलो वजनामागे १.२ ते १.७ ग्रॅम प्रोटीन आवश्यक असते. कारण व्यायामामुळे स्नायूंवर ताण येतो आणि त्यांची दुरुस्ती करण्यासाठी शरीराला अधिक प्रोटीन लागते.

खेळाडू किंवा अ‍ॅथलीट्सच्या बाबतीत ही गरज आणखी वाढते. त्यांच्या शरीरातील ऊतींची दुरुस्ती आणि ऊर्जा टिकवण्यासाठी प्रति किलो वजनामागे २ ग्रॅमपर्यंत प्रोटीन घेण्याची शिफारस केली जाते.

वयानुसारही प्रोटीनची गरज बदलते  Protein Requirement

• लहान मुले आणि किशोरवयीन मुलांमध्ये शरीराचा विकास वेगाने होत असतो. त्यामुळे त्यांच्या शरीराला अधिक प्रोटीनची आवश्यकता असते.
• तसेच वय वाढल्यानंतर, विशेषतः ५० वर्षांनंतर शरीरातील स्नायू नैसर्गिकरित्या कमी होऊ लागतात. त्यामुळे वयोवृद्ध लोकांनीही आहारात पुरेसे प्रोटीन समाविष्ट करणे महत्त्वाचे असते.
• गर्भवती आणि स्तनपान करणाऱ्या महिलांनाही सामान्यपेक्षा अधिक प्रोटीनची गरज असते. तज्ज्ञांच्या मते अशा महिलांनी दररोज सुमारे २० ते २५ ग्रॅम अतिरिक्त प्रोटीन घेणे फायदेशीर ठरते.

प्रोटीनची कमतरता कशी ओळखावी? Protein Requirement

शरीरात प्रोटीनची कमतरता असल्यास काही लक्षणे दिसू शकतात. त्यामध्ये केस गळणे, नखे कमजोर होणे, सतत थकवा जाणवणे किंवा वारंवार आजारी पडणे यांचा समावेश होतो. त्याचवेळी गरजेपेक्षा जास्त प्रोटीन घेणेही शरीरासाठी हानिकारक ठरू शकते. विशेषतः सप्लिमेंट्सच्या माध्यमातून जास्त प्रमाणात प्रोटीन घेतल्यास किडनीवर ताण येऊ शकतो आणि शरीरात पाण्याची कमतरताही निर्माण होऊ शकते.

नैसर्गिक प्रोटीन स्रोत अधिक सुरक्षित

आरोग्यतज्ज्ञांच्या मते प्रोटीनसाठी नैसर्गिक आहारावर भर देणे सर्वात सुरक्षित असते. डाळी, पनीर, अंडी, सोयाबीन, कडधान्ये आणि दूध यांसारख्या पदार्थांमधून प्रोटीन मिळवणे अधिक फायदेशीर मानले जाते.

संतुलित आहारात प्रोटीनचा योग्य समावेश केल्यास शरीर तंदुरुस्त राहते, स्नायू मजबूत होतात आणि वजन नियंत्रणात ठेवण्यासही मदत होते. त्यामुळे रोजच्या आहारात प्रोटीनचा एक स्रोत नक्की असणे आवश्यक आहे.