PM-VBRY : पहिल्यांदा नोकरी सुरू करणाऱ्या तरुणांसाठी केंद्र सरकारने विशेष योजना सुरू केली आहे. प्रधानमंत्री विकसित भारत रोजगार योजना (PM-VBRY) अंतर्गत पात्र कर्मचाऱ्यांना 15 हजार रुपयांपर्यंत प्रोत्साहन रक्कम दिली जात आहे. ही रक्कम थेट कर्मचाऱ्याच्या बँक खात्यात जमा केली जाणार आहे. मात्र, या योजनेचा लाभ घेण्यासाठी केवळ नोकरी मिळणे पुरेसे नाही. सरकारने त्यासाठी काही महत्त्वाच्या अटी ठेवल्या आहेत. त्यापैकी एक म्हणजे आर्थिक साक्षरता म्हणजेच Financial Literacy कोर्स पूर्ण करणे.

या योजनेचा उद्देश देशात औपचारिक रोजगाराच्या (ज्यामध्ये कायदेशीर नियम, निश्चित कामाचे तास, सामाजिक सुरक्षा आणि ठरवून दिलेले वेतन यांसारख्या गोष्टींची स्पष्ट तरतूद असते.) संधी वाढवणे आणि पहिल्यांदा कर्मचारी भविष्य निर्वाह निधी संघटनेच्या (EPFO) कक्षेत येणाऱ्या तरुणांना प्रोत्साहन देणे हा आहे. योजनेतील पात्र कर्मचाऱ्यांना मिळणारी रक्कम थेट त्यांच्या बँक खात्यात जमा केली जाणार आहे.

कोणाला मिळणार 15 हजार रुपयांपर्यंतचा लाभ?

या योजनेतील पार्ट A अंतर्गत पहिल्यांदा नोकरी करणाऱ्या कर्मचाऱ्यांना प्रोत्साहन रक्कम मिळणार आहे. त्यासाठी काही अटी पूर्ण करणे आवश्यक आहे.

1. EPFO मध्ये पहिल्यांदा नोंदणी असणे आवश्यक :
कर्मचाऱ्याचे नाव 1 ऑगस्ट 2025 पूर्वी EPFO किंवा मान्यताप्राप्त भविष्य निर्वाह निधी (PF) ट्रस्टमध्ये योगदान देणाऱ्या कर्मचाऱ्यांच्या नोंदीत नसावे.

2. नोकरी सुरू करण्याची तारीख :
कर्मचाऱ्याने 1 ऑगस्ट 2025 ते 31 जुलै 2027 या कालावधीत पात्र कंपनी किंवा संस्थेत नोकरी सुरू केलेली असावी.

3. पगाराची मर्यादा :
कर्मचाऱ्याचा मासिक एकूण पगार 1 लाख रुपयांपेक्षा जास्त नसावा.

4. कंपनीची नोंदणी :
कर्मचारी ज्या कंपनीत काम करतो, ती कंपनी EPFO मध्ये नोंदणीकृत असावी किंवा तिच्याकडे मान्यताप्राप्त PF ट्रस्ट असावा.

5. आधार आणि बँक खाते :
कर्मचारी भारतीय रहिवासी असणे आवश्यक आहे. तसेच त्याचे बँक खाते आधारशी जोडलेले असावे. यामुळे प्रोत्साहनाची रक्कम थेट बँक खात्यात जमा करता येईल.

मात्र, केवळ नवीन कंपनीत नोकरी सुरू केली म्हणून या योजनेचा लाभ मिळणार नाही. एखाद्या कर्मचाऱ्याचे 1 ऑगस्ट 2025 पूर्वी PF योगदान जमा झाले असेल, तर नंतर नोकरी बदलली तरी तो या योजनेसाठी पात्र ठरणार नाही. तसेच ऑगस्ट 2025 किंवा त्यानंतरच्या कालावधीत कर्मचाऱ्यासाठी पहिल्यांदा PF योगदान जमा होणेही आवश्यक आहे.

15 हजार रुपये एकाच वेळी मिळणार नाहीत

या योजनेत मिळणारी प्रोत्साहन रक्कम कर्मचाऱ्याच्या EPF वेतनावर आधारित असेल. या रकमेची कमाल मर्यादा 15 हजार रुपये आहे. त्यामुळे प्रत्येक कर्मचाऱ्याला पूर्ण 15 हजार रुपये मिळतीलच असे नाही. पात्रतेनुसार ठरलेल्या सूत्राप्रमाणे रक्कम निश्चित केली जाईल.

ही रक्कम पहिल्या वर्षात दोन टप्प्यांत दिली जाणार आहे.

पहिला टप्पा :
नोकरीत सलग सहा महिने पूर्ण केल्यानंतर कर्मचारी पहिल्या हप्त्यासाठी पात्र होऊ शकतो. या टप्प्यात जास्तीत जास्त 7,500 रुपये मिळू शकतात.

दुसरा टप्पा :
सलग 12 महिने म्हणजेच एक वर्ष नोकरी पूर्ण केल्यानंतर आणि आवश्यक आर्थिक साक्षरता कोर्स पूर्ण केल्यानंतर उर्वरित रक्कम दिली जाईल.

दुसऱ्या टप्प्यातील काही रक्कम दीर्घकालीन बचतीला प्रोत्साहन देण्यासाठी ठरावीक बचत साधनात ठेवली जाऊ शकते. त्यामुळे संपूर्ण रक्कम लगेच रोख स्वरूपात काढता येईल, असे समजणे योग्य ठरणार नाही.

Financial Literacy कोर्स का महत्त्वाचा?

या योजनेतील दुसरा हप्ता मिळवण्यासाठी Financial Literacy म्हणजेच आर्थिक साक्षरता कोर्स पूर्ण करणे आवश्यक आहे. एखाद्या कर्मचाऱ्याने 12 महिन्यांची नोकरी पूर्ण केली, पण आवश्यक कोर्स पूर्ण केला नाही, तर त्याचा दुसरा हप्ता अडू शकतो.

या कोर्सचा उद्देश तरुणांना पैसे व्यवस्थापन, बचत आणि योग्य आर्थिक निर्णय याबाबत माहिती देणे हा आहे. PF मध्ये जमा होणारी रक्कम, बँक खाते आणि इतर आर्थिक साधने यांची माहिती कर्मचाऱ्यांना मिळावी, यासाठी हा कोर्स उपयुक्त ठरणार आहे.

पात्र कर्मचाऱ्यांनी EPFO च्या मेंबर पोर्टलवर जाऊन कोर्ससंबंधी माहिती तपासावी आणि दिलेल्या सूचनांनुसार तो पूर्ण करावा. त्याचबरोबर UAN, आधार आणि बँक खात्याची माहिती योग्य आहे का, हेही तपासणे महत्त्वाचे आहे. आवश्यक लिंकिंग पूर्ण असणे गरजेचे आहे.

योजनेचा लाभ घेण्यापूर्वी काय तपासाल?

या योजनेचा लाभ घेण्यापूर्वी केवळ नोकरीची तारीख किंवा पगार पाहून पात्रता ठरवू नये. काही महत्त्वाच्या गोष्टी आधी तपासणे आवश्यक आहे.

1 ऑगस्ट 2025 पूर्वी आपल्या नावावर PF योगदान जमा झाले आहे का, हे तपासा.

आपण ठरवलेल्या कालावधीत नोकरी सुरू केली आहे का, हे पाहा.

आपण ज्या कंपनीत काम करता ती कंपनी योजनेच्या कक्षेत येते का, हे तपासा.

कंपनीने आपल्या नोकरीची योग्य माहिती EPFO कडे दिली आहे का, हे पाहा.

आपल्या PF खात्यात नियमित योगदान जमा होत आहे का, हे तपासा.

UAN, आधार आणि बँक खात्याची माहिती योग्य आहे का, हे निश्चित करा.

सहा महिने आणि 12 महिने नोकरी पूर्ण करण्याशी संबंधित अटी लक्षात ठेवा.

दुसरा हप्ता मिळवण्यासाठी आवश्यक आर्थिक साक्षरता कोर्स वेळेत पूर्ण करा.

या योजनेत मिळणारे प्रोत्साहन हे कर्मचाऱ्याच्या नियमित PF रकमेपेक्षा वेगळे आहे. कर्मचाऱ्याच्या पगारातून PF साठी कापली जाणारी रक्कम आणि कंपनीकडून जमा होणारे PF योगदान याचा या प्रोत्साहन रकमेवर थेट परिणाम होत नाही.

कंपन्यांनाही मिळणार प्रोत्साहन

PM-VBRY योजनेअंतर्गत केवळ कर्मचाऱ्यांनाच लाभ दिला जात नाही. नवीन रोजगार निर्माण करणाऱ्या कंपन्यांनाही सरकारकडून प्रोत्साहन दिले जाणार आहे.

योजनेच्या पार्ट B अंतर्गत पात्र कंपन्यांना प्रत्येक नवीन कर्मचाऱ्यामागे दरमहा 3,000 रुपयांपर्यंत प्रोत्साहन मिळू शकते. सामान्य कंपन्यांना हा लाभ दोन वर्षांपर्यंत मिळू शकतो. तर उत्पादन क्षेत्रातील म्हणजेच मॅन्युफॅक्चरिंग कंपन्यांना चार वर्षांपर्यंत या प्रोत्साहनाचा लाभ मिळू शकतो.

मात्र, कंपन्यांनाही नवीन कर्मचाऱ्यांची नियुक्ती आणि रोजगारवाढीशी संबंधित ठरावीक अटी पूर्ण कराव्या लागतील.

कंपन्यांना मिळणारा पार्ट B मधील लाभ आणि कर्मचाऱ्याला मिळणारा पार्ट A मधील लाभ वेगळा आहे. त्यामुळे कंपनीला प्रोत्साहन मिळत आहे म्हणून त्या कंपनीतील प्रत्येक कर्मचाऱ्याला 15 हजार रुपये मिळतीलच, असे नाही. कर्मचाऱ्याची स्वतःची पात्रता यासाठी महत्त्वाची आहे.

एकंदरीत, पहिल्यांदा नोकरी सुरू करणाऱ्या तरुणांनी PM-VBRY योजनेचा लाभ घेण्यापूर्वी आपला PF रेकॉर्ड तपासावा. आधार आणि बँक खात्याची माहिती योग्य ठेवावी. नोकरीतील सहा आणि 12 महिन्यांच्या अटी लक्षात ठेवाव्यात. तसेच दुसरा हप्ता मिळवण्यासाठी आवश्यक Financial Literacy कोर्स वेळेत पूर्ण करणे महत्त्वाचे आहे.