नवी दिल्ली – काशी विश्वनाथ मंदिरात गेल्या दोन वर्षांपासून सुरू असलेल्या पुनर्बांधणीच्या पहिल्या टप्प्याचे काम पूर्ण झाले आहे. सोमवारी वाराणसीला पोहोचल्यानंतर पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी या प्रकल्पाचे उद्घाटन केले. येथे मोदींनी प्रथम गंगा नदी क्रूझवर ललिता घाटापर्यंत प्रवास केला आणि नंतर गंगेत स्नान केले. यानंतर त्यांनी काशी विश्वनाथ मंदिरात पूजा केली. संपूर्ण मंदिर कॉरिडॉरबद्दल सांगायचे तर, पुनर्निर्माणाचा हा 800 कोटी रुपयांचा प्रकल्प आहे. मोदींनी मार्च 2019 मध्ये त्यांच्या लोकसभा मतदारसंघात या महत्त्वाकांक्षी योजनेची पायाभरणी केली होती. आता दोन वर्षांनंतर, पंतप्रधानांनी पहिल्या टप्प्यात 339 कोटी रुपये खर्च करून पुनर्बांधणी कार्यक्रमांचे उद्घाटन केले आहे.

तथापि, मंदिराच्या पुनर्बांधणीची ही पहिली योजना नाही, ज्याचे उद्घाटन पंतप्रधान मोदींच्या कार्यकाळात झाले आहे. याआधी मोदींनी त्यांच्या सात वर्षांच्या कार्यकाळात सुमारे सात वेगवेगळे प्रकल्प सुरू केले आहेत. यात सर्वात वर अयोध्येतील राम मंदिराच्या पुनर्निर्माण कार्यक्रमाचे नाव आहे, ज्याचा पाया मोदींनी ऑगस्ट 2020 मध्ये हिंदू विधींनुसार पूजा करून घातला होता. याशिवाय पंतप्रधानांनी त्यांच्या कार्यकाळात आणखी अर्धा डझन योजनांची पायाभरणी केली आहे.

1. राम मंदिर पुनर्निर्माण योजना
गेल्या अनेक वर्षांपासून राम मंदिराच्या पुनर्बांधणीचा वाद 2019 मध्ये संपुष्टात आला, जेव्हा सर्वोच्च न्यायालयाने आपल्या निर्णयात मंदिराची जमीन हिंदूंना देण्याचा निर्णय घेतला. यानंतर केंद्रातील मोदी सरकारने राम मंदिराच्या पुनर्बांधणीसाठी प्रयत्न तीव्र केले. त्यासाठी मोदी सरकारने निधीही जाहीर केला आणि ऑगस्ट 2020 मध्ये मोदींनी हिंदू विधींनी पूजा करून त्याचा पाया रचला.

अयोध्येतील भव्य राम मंदिराचे बांधकाम 2023 पर्यंत पूर्ण होईल, असे सांगण्यात येत आहे. राम मंदिर ट्रस्टने काही काळापूर्वी जाहीर केले होते की देणगीतून जमा झालेली रक्कम आतापर्यंत 1,100 कोटी रुपयांवर पोहोचली आहे आणि ती मंदिराच्या बांधकामासाठी तसेच अयोध्येतील इतर धार्मिक स्थळांच्या पुनर्बांधणीसाठी वापरली जाईल.

2. सोमनाथ मंदिर परिसर
मोदींनी गुजरातचे मुख्यमंत्री असताना सोमनाथ मंदिर परिसराच्या सुशोभीकरणासाठी अनेक प्रकल्प सुरू केले होते. पंतप्रधान झाल्यानंतर मोदींनी यावर्षी ऑगस्टमध्ये पुन्हा एकदा सोमनाथ मंदिरात 80 कोटींच्या तीन महत्त्वाच्या प्रकल्पांचे उद्घाटन केले होते. पहिला प्रकल्प पार्वतीमातेच्या मंदिराचा पायाभरणीचा होता. याशिवाय 47 कोटी रुपये खर्चून तयार झालेला सोमनाथ मंदिरात बांधलेला दर्शन मार्गही मोदींनी देशासमोर मांडला. काशी विश्वनाथ मंदिर कॉरिडॉरप्रमाणे या दर्शन मार्गावरून भाविकांना समुद्राचे तसेच मंदिराचेही दर्शन घेता आले.

याशिवाय पंतप्रधानांनी एका प्रदर्शन केंद्राचे आणि जीर्णोद्धार केलेल्या महाराणी अहिल्याबाई मंदिराच्या संकुलाचेही उद्घाटन केले. सोमनाथ ट्रस्टने सुमारे तीन कोटी रुपयांमध्ये हे संकुल तयार करून घेतले. सोमनाथ मंदिर पर्यटकांसाठी विकसित करण्याची योजनाही पर्यटन मंत्रालयाने आखल्याचे सांगण्यात येते. हा आराखडा मंजूर झाल्यास सोमनाथ मंदिरात 111 कोटी रुपयांच्या नव्या योजना सुरू होतील, ज्यामुळे मंदिराचा नकाशाच पूर्णपणे बदलून जाईल. सोमनाथ मंदिराच्या मास्टर प्लॅन अंतर्गत, ते एक पर्यटन स्थळ बनवण्यासाठी 282 कोटी रुपयांचा खर्च अपेक्षित आहे, त्यापैकी बहुतांश खर्च केंद्र सरकार आणि केंद्रीय संस्था करणार आहेत.

3. केदारनाथ मंदिर
2013 मध्ये उत्तराखंडमध्ये आलेल्या भीषण नैसर्गिक आपत्तीमुळे केदारनाथ मंदिराचे सर्वाधिक नुकसान झाले होते. 2014 मध्ये पंतप्रधान झाल्यापासून मोदींनी या मंदिराच्या जीर्णोद्धाराची योजना सुरू केली होती. पंतप्रधानांनी गेल्या महिन्यात रुद्रप्रयाग येथे सुमारे 130 कोटी रुपये खर्चून बांधलेल्या मंदिराचे उद्घाटन केले होते. याशिवाय रुद्रप्रयाग आणि आसपासच्या परिसरासाठी 180 कोटी रुपयांच्या अनेक प्रकल्पांचे उद्घाटनही मोदींनी केले. यामध्ये संगम घाटाच्या पुनर्बांधणीपासून पर्यटन केंद्रे आणि प्रशासकीय कार्यालये आणि रुग्णालये बांधण्यापर्यंतचा समावेश होता.

4. चार धाम प्रकल्प
पंतप्रधान मोदींनी 2016 मध्ये चार धाम प्रकल्प सुरू केला. या योजनेअंतर्गत सरकारने चार धाम जोडण्यासाठी सर्किट बांधण्याची घोषणाही केली होती. याअंतर्गत सरकारने 889 किलोमीटर लांबीच्या महामार्गाच्या रुंदीकरणाचे उद्दिष्ट ठेवले होते आणि या सर्किटवर सर्व हवामान रस्ता तयार करण्याचा निर्णय घेतला होता. याद्वारे भाविकांना प्रत्येक ऋतूमध्ये हिमालयाच्या वरच्या भागात असलेल्या बद्रीनाथ, केदारनाथ, गंगोत्री आणि यमुनोत्रीच्या दर्शनाची संधी मिळणार आहे. डिसेंबर 2016 मध्ये पंतप्रधानांनी प्रकल्पाची पायाभरणी केली तेव्हा त्याची अंदाजे किंमत 12000 कोटी रुपये होती.

5. काश्मीरमधील मंदिरांची पुनर्बांधणी
जम्मू-काश्मीरमधून कलम 370 हटवल्यानंतर सरकारने आता केंद्रशासित प्रदेशातील मंदिरांच्या पुनर्बांधणीचे काम सुरू केले आहे. यामध्ये श्रीनगरमधील काही धार्मिक स्थळांच्या पुनर्बांधणीचा समावेश आहे. अलीकडेच, श्रीनगरमधील रघुनाथ मंदिराचा जीर्णोद्धार करण्यात आला आणि आता खराब अवस्थेत असलेली विविध मंदिरे ओळखून त्यांची पुनर्बांधणी करण्याची योजना तयार केली जात आहे.

गृह राज्यमंत्री जी किशन रेड्डी यांनी सांगितले आहे की, काश्मीरमध्ये जवळपास 50 हजार मंदिरे बंद करण्यात आली आहेत, ज्यांच्या पुनर्बांधणीचे काम करायचे आहे आणि सरकारने यासाठी एक समितीही स्थापन केली आहे. पुनर्बांधणी करण्यात येणार्‍या मंदिरांमध्ये अनंतनागमधील मार्तंड मंदिर, पाटणमधील शंकरगौरीश्‍वर मंदिर, अवंतीपोरातील अवंतीस्वामी आणि अवंतीश्‍वर मंदिरे आणि श्रीनगरमधील पांद्रेथान मंदिर यांचा समावेश आहे.

6. परदेशात मंदिर बांधणीचे काम
पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी देशातच नव्हे तर परदेशातही मंदिर उभारणीची कामे सुरू केली आहेत. पीएम मोदींनी 2018 मध्ये अबू धाबी, संयुक्त अरब अमिराती (UAE) येथे पहिल्या हिंदू मंदिराची पायाभरणी केली. 2015 मध्ये पंतप्रधान मोदींच्या भेटीदरम्यान UAE सरकारने मंदिरासाठी जमीन दिली होती.

यानंतर 2019 मध्ये पीएम मोदींनी बहरीनमध्ये असलेल्या 200 वर्ष जुन्या भगवान कृष्ण मंदिराच्या जीर्णोद्धाराचा कार्यक्रम सुरू करण्याची घोषणा केली होती. श्रीनाथजींचे हे मंदिर तीन मजली असेल आणि त्यात हिंदू रितीरिवाजांनुसार विवाहसोहळेही आयोजित केले जातील.