Nomination Filing Process ।  भारताच्या 18 व्या लोकसभेसाठी देशात 7 टप्प्यात निवडणुका होणार आहेत. ज्यामध्ये पहिला टप्पा 19 एप्रिलला सुरू होईल, शेवटच्या टप्प्यात 1 जूनला मतदान होईल आणि निवडणुकीचा निकाल 4 जूनला येईल. लोकसभा निवडणूक 2024 सुरु झाली आहे. देशभरातील निवडणुकीच्या पहिल्या टप्प्यासाठी नामांकन प्रक्रियाही सुरू झाली आहे.

देशातील लोकसभेच्या 102 जागांवर पहिल्या टप्प्यात 19 एप्रिल 2024 रोजी मतदान होणार आहे. दरम्यान, लोकसभा निवडणुकीत उमेदवारी निश्चित करण्यासाठी उमेदवार कसे अर्ज दाखल करतात ? त्यांना निवडणूक आयोगाला कोणती माहिती द्यावी लागते? काय काय भरावं लागत याची माहिती आजच्या स्पेशल स्टोरीच्या माध्यमातून जाणून घेऊया….

जिल्ह्याचे डीएम हे मुख्य निवडणूक अधिकारी Nomination Filing Process । 

लोकसभा निवडणुकीच्या तारखा जाहीर झाल्यानंतर प्रत्येक जिल्ह्यात निवडणुका जाहीर होतात. नामनिर्देशन प्रक्रियेदरम्यान, जिल्हाधिकारी प्रेस नोट जारी करून सर्वांना सूचित करतात. त्यानंतर पात्र उमेदवार डीएम कार्यालयात डीएमसमोर आपला नामांकन दाखल करू शकतात. निवडणुकीच्या काळात जिल्ह्याचे जिल्हाधिकारी हे मुख्य निवडणूक अधिकारी मानले जातात.

त्यांच्या देखरेखीखाली उमेदवार उमेदवारी अर्ज दाखल करतात. कोणत्याही निवडणुकीदरम्यान, जिल्ह्याचे जिल्हाधिकारी जिल्हा स्तरावरील निवडणुकीची जबाबदारी घेतात. उमेदवारी अर्ज भरणे हे कोणत्याही निवडणुकीतील सर्वात महत्त्वाचे काम असते. उमेदवारी अर्ज दाखल केल्यावरच उमेदवार निवडणूक आयोगासमोर त्यांच्या उमेदवारीची पुष्टी करतात.

कागदपत्रांच्या छाननीनंतर उमेदवारी निश्चिती

लोकसभा निवडणुकीदरम्यान उमेदवारी अर्ज दाखल केल्यानंतर निवडणूक आयोग उमेदवाराच्या सर्व कागदपत्रांची छाननी करतो. आयोगाला संशयास्पद दस्तऐवज आढळल्यास, निवडणूक आयोग उमेदवाराची उमेदवारी रद्द करू शकतो. उमेदवार केवळ मते मागण्यासाठी निवडणुकीच्या मैदानात प्रचार करू शकतात. जेव्हा त्यांची उमेदवारी निवडणूक आयोगाने नोंदणीकृत घोषित केली. शेवटी जनताच ‘मताच्या’ रूपाने ‘दान’ देऊन प्रत्येकाचे भविष्य ठरवते.

मतदार यादीत नामनिर्देशनपत्र भरता येईल

लोकसभा निवडणुकीच्या तारखा जाहीर होताच उमेदवारी अर्ज भरण्याची प्रक्रियाही सुरू झाली आहे. या अंतर्गत कोणताही भारतीय नागरिक उमेदवारी अर्ज भरून लोकसभा निवडणूक लढवू शकतो आणि खासदार होण्याचा दावा करू शकतो. त्यासाठी एकच अट आहे की त्या व्यक्तीचे नाव मतदार यादीत असणे आवश्यक आहे.

देशातील राजकीय पक्ष त्यांचे उमेदवार जाहीर करतात आणि त्यांना त्यांच्या चिन्हावर उभे करतात, याला पक्षाचे तिकीट मिळणे असेही म्हणतात. नामनिर्देशन दरम्यान, उमेदवार पक्ष चिन्हासह नामनिर्देशनपत्र सादर करतात, त्यानंतर निवडणूक आयोग त्यांना संबंधित पक्षाचे चिन्ह देते.

उमेदवार याप्रमाणे नामनिर्देशनपत्र सादर करू शकतात 

लोकसभा निवडणूक 2024 ची घोषणा झाल्यानंतर, निवडणूक आयोगाने देशाच्या प्रत्येक भागात वेगवेगळ्या लोकसभा जागांसाठी रिटर्निंग अधिकारी आणि निरीक्षकांची नियुक्ती केली आहे. कोणताही उमेदवार जिल्हाधिकारी कार्यालयात जाऊन उमेदवारी अर्ज दाखल करू शकतो. उमेदवारी अर्जासोबतच उमेदवारांना विहित सुरक्षा रक्कमही निवडणूक आयोगाकडे जमा करावी लागते.

निवडणूक अधिकाऱ्यांच्या म्हणण्यानुसार, उमेदवारी अर्ज भरण्याच्या प्रक्रियेदरम्यान कोणताही उमेदवार मर्यादित वाहनांचा वापर करू शकतो. यासोबतच ही वाहने निवडणूक अधिकारी कार्यालयासमोर 100 मीटर अंतरावर पार्क करण्याचे आदेश आहेत. या कालावधीत निवडणूक अधिकाऱ्यांच्या परवानगीशिवाय कोणत्याही उमेदवाराला ढोल वाजवता येणार नाही.

प्रतिज्ञापत्रात प्रत्येक माहिती द्यावी लागेल

लोकसभा निवडणुकीत उमेदवारी अर्ज सादर करताना उमेदवाराला नोटरी स्तरावर केलेले प्रतिज्ञापत्रही सादर करावे लागते. या प्रतिज्ञापत्रात, उमेदवाराने त्याच्या उत्पन्नाच्या आणि खर्चाच्या तपशिलांपासून प्रत्येक माहिती भारतीय निवडणूक आयोगाला द्यावी लागते. त्याने दिलेली प्रत्येक माहिती आयोगाकडून योग्य आणि अचूक असल्याची खात्री करण्यात येते. यादरम्यान उमेदवाराने पासपोर्ट आकाराचा फोटो, आधार कार्ड, पॅनकार्ड, मूळ रहिवासाची छायाप्रत, जात प्रमाणपत्र यासारखी कागदपत्रे निवडणूक आयोगाकडे सोपवावी लागतात. खासदार होण्यापूर्वी उमेदवाराला त्याची जंगम-जंगम मालमत्ता, पत्नी आणि त्याला अवलंबित मुले असल्यास, त्याचे उत्पन्न, खर्च आणि कर्ज यांची सर्व माहिती उमेदवारी अर्जात द्यावी लागते.

यासोबतच उमेदवारांना त्यांच्याकडे किती शस्त्रे आहेत, किती दागिने आहेत, शैक्षणिक पात्रता आदी माहितीही सादर करायची आहे. कमाईचे साधनही उमेदवारी अर्जात नमूद करावे लागेल. याशिवाय उमेदवारावर किती गुन्हे दाखल आहेत? कोर्टात किती केसेस चालू आहेत? आणि अशी माहितीही द्यावी लागेल की किती प्रकरणांमध्ये शिक्षा झाली आहे. या सर्व बाबींची माहिती प्रतिज्ञापत्राद्वारे अचूकपणे द्यावी लागेल.

उमेदवारी अर्ज छाननी आणि माघार घेण्याची प्रक्रिया महत्त्वाची  Nomination Filing Process । 

उमेदवारी अर्ज दाखल केल्यानंतर निवडणूक आयोग उमेदवारांची प्रत्येक माहिती काळजीपूर्वक तपासतो, या प्रक्रियेला छाननी म्हणतात. नामनिर्देशन केल्यानंतर, आयोग नामनिर्देशन मागे घेण्यासाठी काही दिवस निश्चित करतो. या वेळेपर्यंत उमेदवार इच्छित असल्यास आपले नाव निवडणुकीतून मागे घेऊ शकतो. निवडणूक आयोगाच्या म्हणण्यानुसार, नामनिर्देशनपत्र अचूक भरले जावे, नामनिर्देशनपत्रात काही चूक आढळल्यास असा नामनिर्देशनपत्र अवैध मानला जातो आणि उमेदवारीही रद्द केली जाते.

त्यानंतर नामनिर्देशन आणि छाननीमध्ये सर्वकाही बरोबर आढळल्यास, उमेदवाराला त्याच्या इच्छेनुसार नाव मागे घेण्याची वेळ देखील मिळते. त्यासाठी उमेदवाराला प्रतिज्ञापत्राद्वारे घोषणा द्यावी लागेल. यामध्ये नाव मागे घेतल्याची माहिती द्यावी लागते, त्यानंतर पडताळणी केल्यानंतर निवडणूक आयोग उमेदवाराचे नाव परत करतो. या सर्व प्रक्रियेनंतर उमेदवार निवडणुकीच्या मैदानात आपले नशीब आजमावू शकतो.