Gold Silver Rates : गेल्या काही दिवसांपासून गगनभरारी घेणाऱ्या सोन्या-चांदीच्या दरांनी आज शुक्रवारी (३० जानेवारी ) अचानक मोठी गटांगळी खाल्ली आहे. या अनपेक्षित घसरणीमुळे गुंतवणूकदारांचे धाबे दणाणले असले, तरी सामान्यांच्या आणि दागिने खरेदीदारांच्या चेहऱ्यावर मात्र हसू उमटले आहे. विशेषतः १ फेब्रुवारीच्या केंद्रीय अर्थसंकल्पापूर्वी बाजारपेठेत झालेली ही उलथापालथ अत्यंत महत्त्वाची मानली जात आहे. नेमके दर काय आहेत? भारतीय वायदा बाजारात (MCX) आज शुक्रवारी सकाळी व्यवहार सुरू होताच चांदीच्या किमतीत ४.१८% ची मोठी घसरण नोंदवण्यात आली. काल ४ लाखांचा ऐतिहासिक टप्पा पार करणारी चांदी आज तब्बल २०,००० रुपयांनी कोसळून ३,८०,१८१ रुपये प्रति किलो वर आली आहे. तर २४ कॅरेट सोन्याचे दरही ३.०४% ने घसरले. काल १.८३ लाख रुपयांच्या घरात असलेले सोने आज ६,००० रुपयांनी स्वस्त होऊन १,७७,७१० रुपये प्रति १० ग्रॅम वर व्यापार करत होते. दुपारनंतर मोठी घसरण – दरम्यान वायदा बाजारात सकाळी घसरणीसह सुरु झालेला व्यवहार दुपारी अधिकच घसरला. दुपारी 3:55 च्या दरम्यान चांदीचे दर 60 हजार रुपयांनी कमी होऊन 3 लाख 39 हजार रुपयांवर व्यवहार करत होती. तर सोने 10 हजार रुपयांनी घसरून 1 लाख 59 हजार रुपयांवर व्यवहार करत होते. दरम्यान हे दर सातत्याने बदलत असतात. घसरणीची मुख्य कारणे काय? बाजार तज्ज्ञांच्या मते, या मोठ्या घसरणीमागे तीन प्रमुख कारणे आहेत: १. नफा वसुली (Profit Booking): गेल्या आठवड्यात चांदीमध्ये जवळपास १ लाख रुपयांची तेजी आली होती. आज गुंतवणूकदारांनी वरच्या स्तरावर नफा वसूल करण्यासाठी विक्रीचा सपाटा लावला. २. जागतिक परिणाम: अमेरिकन डॉलरमधील मजबुती आणि फेडरल रिझर्व्हच्या धोरणांमुळे आंतरराष्ट्रीय बाजारात मौल्यवान धातूंवर दबाव वाढला आहे. ३. बजेटची धास्ती: १ फेब्रुवारी रोजी सादर होणाऱ्या अर्थसंकल्पात सरकार सोने-चांदीवरील आयात शुल्कात (Import Duty) कपात करण्याची शक्यता आहे. या आशेने व्यापाऱ्यांनी मोठ्या प्रमाणात विक्री सुरू केली आहे. ग्राहकांसाठी तज्ज्ञांचा सल्ला – लग्नसराईसाठी दागिने खरेदी करू इच्छिणाऱ्या ग्राहकांसाठी ही घसरण एक उत्तम संधी ठरू शकते. मात्र, गुंतवणूकदारांनी सध्या सावध पवित्रा घेणे गरजेचे आहे. उद्याच्या अर्थसंकल्पीय भाषणात करांबाबत काय घोषणा होतात, यावरच सोन्या-चांदीची पुढची दिशा ठरेल. MCX वायदा बाजार म्हणजे काय? MCX (Multi Commodity Exchange) हे एक ऑनलाइन प्लॅटफॉर्म आहे जिथे सोन्या-चांदीचे सौदे भविष्यातील तारखेसाठी केले जातात. याला ‘पेपर ट्रेडिंग’ म्हणतात. येथे तुम्ही प्रत्यक्ष सोने हातात घेत नाही, तर फक्त किमतीतील चढ-उतारावर नफा किंवा तोटा मिळवण्यासाठी गुंतवणूक करता. हे दर जागतिक बाजारपेठ आणि डॉलरच्या मूल्यानुसार सेकंदाला बदलत असतात. दरातील तफावत का असते? जेव्हा तुम्ही प्रत्यक्ष दुकानात सोने खरेदी करता, तेव्हा त्याचे दर MCX पेक्षा जास्त असतात. याची प्रमुख कारणे. स्थानिक कर: MCX दरात फक्त मूळ किंमत असते, पण दुकानात तुम्हाला ३% GST आणि स्थानिक उपकर (Cess) द्यावा लागतो. घडणावळ (Making Charges): दागिने तयार करण्यासाठी लागणारा मजुरी खर्च प्रत्यक्ष सोन्याच्या दरात जोडला जातो. प्रीमियम आणि वाहतूक: सोने आयात करण्याचा खर्च आणि सराफा असोसिएशनने ठरवलेला नफा (Premium) यामुळे स्थानिक दर वाढतात. शुद्धता: MCX वर ९९.९% शुद्ध सोन्याचे दर असतात, तर दुकानात २२ कॅरेट किंवा २४ कॅरेटनुसार दर वेगवेगळे असतात. थोडक्यात, MCX हा केवळ गुंतवणुकीचा ‘स्पॉट’ दर आहे, तर दुकानातील दर हा सर्व कर आणि खर्चासह असलेला ‘रिटेल’ दर असतो.
