IMD : ऑक्टोबर महिन्याच्या सुरुवातीसह 2026 चा दक्षिण-पश्चिम मान्सून हंगाम संपला आहे. यंदा देशात सरासरीपेक्षा 12.6 टक्के कमी पाऊस झाला. संपूर्ण हंगामात 759.4 मिलिमीटर पावसाची नोंद झाली. देशाच्या सुमारे 40 टक्के भौगोलिक क्षेत्रात असलेल्या 15 राज्ये आणि केंद्रशासित प्रदेशांमध्ये सामान्यपेक्षा कमी पाऊस झाला. मात्र, ऑक्टोबर ते डिसेंबरदरम्यान काही भागांत चांगल्या पावसाची शक्यता असल्याने शेतकऱ्यांना दिलासा मिळण्याची अपेक्षा आहे.

2015 नंतरची मोठी पावसाची तूट

भारतीय हवामान विभागाच्या आकडेवारीनुसार, 1 जून ते 30 सप्टेंबरदरम्यान झालेला पाऊस दीर्घकालीन सरासरीपेक्षा 12.6 टक्के कमी आहे. त्यामुळे 2026 चा मान्सून तुटीचा ठरला आहे. 2015 नंतरची ही मोठी पावसाची तूट आहे. 2015 मध्ये 12.7 टक्के, 2009 मध्ये 18.3 टक्के आणि 2002 मध्ये 20.9 टक्के पावसाची तूट नोंदली गेली होती.

जून आणि ऑगस्टमध्ये मोठी घट

यंदा जूनमध्ये सरासरीपेक्षा 35 टक्के कमी, जुलैमध्ये 1 टक्का अधिक, ऑगस्टमध्ये 16 टक्के कमी आणि सप्टेंबरमध्ये 8 टक्के कमी पाऊस झाला. दक्षिण भारतात जून ते सप्टेंबरदरम्यान 24 टक्के, पूर्व आणि ईशान्य भारतात 26 टक्के, मध्य भारतात 3 टक्के, तर उत्तर-पश्चिम भारतात 6 टक्के पावसाची तूट राहिली.

ऑक्टोबर-डिसेंबरमध्ये सामान्य पावसाचा अंदाज

मान्सून कमी राहिला असला तरी ऑक्टोबर ते डिसेंबरदरम्यान दक्षिण द्वीपकल्पीय भारतात सामान्य पाऊस होण्याचा अंदाज आहे. या काळात दीर्घकालीन सरासरीच्या 88 ते 112 टक्के पावसाची शक्यता आहे. तमिळनाडू, पुडुचेरी, कराईकल, किनारी आंध्र प्रदेश, यनम, रायलसीमा, केरळ, माहे आणि दक्षिण अंतर्गत कर्नाटक या भागांचा त्यात समावेश आहे.

ऑक्टोबरमध्ये देशातील बहुतांश भागात सामान्यपेक्षा कमी पाऊस होण्याची शक्यता आहे. मात्र, उत्तर-पश्चिम भारत, दक्षिण द्वीपकल्पीय भारत आणि पूर्व भारतातील काही भागांत पाऊस सामान्य राहू शकतो. दक्षिण-पश्चिम मान्सून 15 ऑक्टोबरपर्यंत देशातील बहुतांश भागातून माघारी जाण्याची शक्यता आहे. त्यानंतर 15 ते 21 ऑक्टोबरदरम्यान उत्तर-पूर्व मान्सून सुरू होण्याची शक्यता आहे.

रब्बी पिकांसाठी पाऊस महत्त्वाचा

उत्तर-पश्चिम भारतातील गहू उत्पादक भागात ऑक्टोबर ते डिसेंबरदरम्यान सामान्य किंवा त्यापेक्षा अधिक पाऊस होण्याची शक्यता आहे. त्यामुळे पंजाब आणि हरियाणातील जमिनीतील ओलावा वाढण्यास मदत होऊ शकते. सप्टेंबरमध्ये पंजाबमध्ये 64 टक्के आणि हरियाणात 44 टक्के पावसाची तूट होती.

देशातील 741 जिल्ह्यांपैकी 313 जिल्ह्यांमध्ये कमी किंवा अत्यल्प पाऊस झाला. 217 जिल्ह्यांमध्ये सामान्य पावसाच्या 70 टक्क्यांपेक्षाही कमी पाऊस झाला. त्यामुळे रब्बीची पेरणी, सिंचनाची गरज आणि पीक उत्पादनासाठी आगामी पाऊस महत्त्वाचा ठरणार आहे. हिवाळ्यातील सामान्य पाऊस रब्बी पिकांना मदत करू शकतो. मात्र, विविध भागांतील पावसाची मोठी तूट आणि असमान वितरण हे शेतीसमोरील प्रमुख धोके राहणार आहेत.