सध्याच्या डिजिटल युगात सोशल मीडिया हे आपल्या दैनंदिन जीवनाचा अविभाज्य भाग बनले आहे. फेसबुक, इन्स्टाग्रामसारख्या व्यासपीठांवर दररोज लाखो जाहिराती आपल्या नजरेस पडतात. यापैकी काही जाहिराती इतक्या आकर्षक आणि विश्वासार्ह वाटतात की, सामान्य माणूस त्यांच्या जाळ्यात सहज अडकतो. उदाहरणार्थ, “40 हजाराचा मोबाईल फक्त 899 रुपयांत” अशा प्रकारच्या जाहिराती फेसबुकवर सर्रास दिसतात. या जाहिराती फ्लिपकार्ट, ॲमेझॉनसारख्या नामांकित वेबसाइट्सच्या लोगोसह बनवलेल्या असतात, ज्यामुळे त्या खऱ्या वाटतात. पण खरं तर, या जाहिराती फसवणुकीचा भाग असतात आणि अनेक निष्पाप लोक त्यांना बळी पडतात.

या फसव्या जाहिरातींची रचना इतकी हुशारीने केलेली असते की, त्या उघडल्यावरही कोणताही संशय येत नाही. विशेषतः “फक्त 5 मिनिटांसाठी ऑफर” किंवा “काउंटडाउन टायमर” यांसारखी तंत्रे वापरून ग्राहकांवर घाईगडबडीत पेमेंट करण्याचा दबाव टाकला जातो. 899 रुपये ही रक्कम तुलनेने कमी वाटत असल्याने, लोक सत्यता तपासण्याऐवजी पटकन पेमेंट करतात. पण पेमेंट केल्यानंतर उत्पादन मिळत नाही आणि आपली फसवणूक झाल्याचे लक्षात येते. अनेकदा, जाहिरातीखालील कमेंट्समध्ये इतरांनी “हे फेक आहे” असे लिहिलेले असते, पण घाईत कोणी त्याकडे लक्ष देत नाही.

सध्या “फ्रिडम डे ऑफर” नावाखाली अशा फसव्या जाहिराती मोठ्या प्रमाणात पसरत आहेत. या जाहिराती फेसबुकसारख्या विश्वासार्ह व्यासपीठावर दिसत असल्याने लोकांचा त्यावर विश्वास बसतो. पण ही किरकोळ रक्कम असल्याने फसवणूक झाल्यावरही अनेकजण तक्रार करत नाहीत, ज्यामुळे अशा फसवणुकीला प्रोत्साहन मिळते. सायबर गुन्हेगार याच मानसिकतेचा फायदा घेतात आणि लाखो लोकांना आपल्या जाळ्यात अडकवतात.

या फसवणुकीपासून वाचण्यासाठी काही साध्या गोष्टी लक्षात ठेवणे गरजेचे आहे. प्रथम, कोणतीही जाहिरात खरी आहे की खोटी, याची खात्री करण्यासाठी ती वेबसाइट अधिकृत आहे का, हे तपासा. वेबसाइटचा URL काळजीपूर्वक पाहा; बऱ्याचदा फसव्या वेबसाइट्स अधिकृत वेबसाइट्ससारखे दिसणारे डोमेन वापरतात. दुसरे, “काउंटडाउन टायमर” किंवा “लिमिटेड ऑफर” यांसारख्या गोष्टींना बळी पडू नका. तिसरे, पेमेंट करण्यापूर्वी जाहिरातीखालील कमेंट्स आणि रिव्ह्यूज वाचून घ्या. चौथे, कमी किमतीच्या मोहाला बळी पडण्यापूर्वी त्या उत्पादनाची बाजारातील खरी किंमत तपासा. आणि सर्वात महत्त्वाचे, कोणत्याही अनोळखी वेबसाइटवर वैयक्तिक माहिती किंवा बँक तपशील देण्यापूर्वी दोनदा विचार करा.

फेसबुकसारख्या व्यासपीठांनीही अशा फसव्या जाहिरातींवर नियंत्रण ठेवण्यासाठी कठोर पावले उचलणे गरजेचे आहे. पण जोपर्यंत असे उपाय होत नाहीत, तोपर्यंत आपण स्वतः सावध राहणे आवश्यक आहे. सायबर फसवणुकीपासून स्वतःचे आणि आपल्या कुटुंबाचे रक्षण करण्यासाठी जागरूकता आणि सतर्कता हेच खरे हत्यार आहे. थोडा वेळ काढून सत्यता तपासा, म्हणजे तुमचे पैसे आणि विश्वास दोन्ही सुरक्षित राहतील!