गर्भधारणेनंतर गर्भधारणेच्या पहिल्या महिन्यापासून स्त्रियांच्या स्तनांमध्ये संवेदनशीलता, स्वभाव बदलणे, थकवा येणे, खाण्याच्या सवयीतील बदल आणि सकाळची आजारपण अशी लक्षणे दिसू लागतात. मात्र, बर्‍याच वेळा लक्षणे दिसून न येता सोनोग्राफी अहवाल सकारात्मक येतो. अशा परिस्थितीत ही एक्टोपिक प्रेग्नन्सी असू शकते. संशोधनानुसार, दर 50 पैकी एका महिलेस एक्टोपिक गर्भधारणा होते.

* एक्टोपिक गर्भधारणा म्हणजे काय?
एक्टोपिक प्रेग्नन्सी ही अशी अवस्था आहे ज्यामध्ये फर्टीलाइझ अंडी गर्भाशयाऐवजी फॅलोपियन ट्यूब, उदरपोकळी किंवा गर्भाशय ग्रीवेशी जुळते. याला ‘तात्पुरती गर्भधारणा’ देखील म्हणतात. जर वेळेवर उपचार केले गेले नाहीत तर सामान्य गर्भधारणेची शक्यता कमी होते. तसेच, आईच्या जीवालाही धोका होऊ शकतो.

* उपचार करणे खूप महत्वाचे
ट्यूबमध्ये गर्भधारणा होणे योग्य नसते कारण ती खूपच नाजूक आणि पातळ असते. अशा परिस्थितीत, त्वरित उपचार न केल्यास ट्यूब फाटू शकते, ज्यामुळे रक्तस्त्राव होतो. व्यक्तीला वेळेवर उपचार मिळाले नाहीत तर मृत्यूचा धोका असतो. यासाठी, नळीला लेप्रोस्कोपीद्वारे (की होल सर्जरी) काढून टाकले जाते.

* एक्टोपिक गर्भधारणेची लक्षणे
ही समस्या सुरुवातीच्या आठवड्यात उद्भवते, त्यामुळे आपल्याला गर्भवती होण्याबद्दल देखील माहिती नसते. सहसा गर्भधारणेच्या 4 व्या आणि 10 व्या आठवड्यात याचे निदान केले जाते, ज्यात …
. हलके रक्तस्त्राव
. ओटीपोटात तीव्र वेदना
. पोट बिघडणे आणि उलट्या होणे
. पोटात तीव्र कळा येणे
. शरीराच्या एका भागामध्ये वेदना
. चक्कर येणे किंवा अशक्तपणा
. खांदा, मान किंवा गुदद्वारात वेदना अशी लक्षणे दिसतात.

* एक्टोपिक गर्भधारणा का होते?
. फॅलोपियन ट्यूबमध्ये सूज किंवा जखम
. 35 वर्षांपेक्षा जास्त वयानंतर गरोदरपण
. हार्मोनल असंतुलन
. ओटीपोटाचा दाह रोग
. जास्त प्रमाणात मद्यपान, धूम्रपान करणे
. लैंगिक संबंधातुन पसरणारे आजार
. ओटीपोटाची शस्त्रक्रिया झाल्यामुळे स्कार टिश्यूची निर्मिती
. फर्टिलिटी औषधांचे सेवन
. आयव्हीएफ सारखी ट्रीटमेंट घेणे
. अपेंडिक्सचे ऑपरेशन होणे
. या व्यतिरिक्त, गर्भनिरोधक इन्ट्रायुट्रायीन डिव्हाइस लावल्यानंतर गर्भधारणा झाल्यावरदेखील हे होऊ शकते.

* एक्टोपिक गर्भधारणेचे निदान
. अल्ट्रासाऊंडद्वारे स्थिती तपासली जाते आणि महिलेची गर्भधारणा चाचणी किंवा ओटीपोटाची तपासणी देखील केली जाते. फलित अंडी गर्भाशयाच्या बाहेर जिवंत राहू शकत नाहीत, म्हणून डॉक्टर औषध किंवा शस्त्रक्रियेच्या सहाय्याने अंडी बाहेर काढतात.
. तसेच, जर फॅलोपियन ट्यूबला नुकसान झाले नसेल आणि गर्भधारणा होऊन कमी कालावधी झालेला असेल तर डॉक्टर मेथोट्रेजाट देखील देऊ शकतात. ते पेशी वाढू देत नाहीत आणि शरीर त्यांना शोषून घेतात.
. जर कोणत्याही कारणामुळे फॅलोपियन ट्यूब खराब झाली असेल तर डॉक्टर ते काढून टाकण्याचा सल्ला देतात.
. अधिक रक्तस्त्राव झाला असेल तर डॉक्टर ताबडतोब फॅलोपियन ट्यूब काढून टाकण्यासाठी लगेच शस्त्रक्रिया करतात, ज्यास लेप्रोटोमी म्हणतात.

या सूचना लक्षात ठेवणे गरजेचे
. एकापेक्षा जास्त व्यक्तींशी संबंध ठेवू नका.
. सुरक्षित लैंगिक संबंध ठेवा.
. सिगारेट, अल्कोहोलपासून दूर रहा.
. खूप वजन उचलू नका.
. शस्त्रक्रिया करण्यापूर्वी शक्य तितकी विश्रांती घ्या.
. स्वत: ला सक्रिय ठेवण्यासाठी हलकी फुलकी कामे करा.
. या व्यतिरिक्त, पौष्टिक हार घ्या आणि जास्तीत जास्त पाणी प्या.

* शस्त्रक्रियेनंतर पुन्हा आई होणे शक्य आहे?
एक्टोपिक गर्भधारणा शस्त्रक्रियेने घाबरून जाण्याची गरज नाही. कारण निरोगी महिलेच्या शरीरात 2 फॅलोपियन ट्यूब असतात. अशा परिस्थितीत काही कारणास्तव एक ट्यूब काढून टाकावे लागले तरी ती दुसर्‍या ट्यूबद्वारे निरोगी बाळाला जन्म देऊ शकते. जर कोणत्याही कारणास्तव दोन्ही ट्यूब नष्ट झाल्या तर आपण आयव्हीएफ सारख्या तंत्रज्ञानाचा अवलंब करू शकता.