Income Tax Refund : आयकर विवरणपत्र (ITR) भरूनही अनेक करदात्यांना रिफंडची रक्कम अद्याप बँक खात्यात जमा झालेली नसते. अशा वेळी केवळ रिफंडची प्रतीक्षा करण्याऐवजी आयकर विभागाच्या ई-फायलिंग पोर्टलवर आयटीआर आणि रिफंडचे स्टेटस तपासता येते. यामुळे रिटर्नची प्रक्रिया पूर्ण झाली आहे की नाही किंवा आणखी काही कार्यवाही आवश्यक आहे, हे समजू शकते.

आयटीआरमध्ये रिफंडचा दावा केला म्हणजे रक्कम लगेच खात्यात जमा होते असे नाही. प्रथम रिटर्नची प्रक्रिया पूर्ण केली जाते. त्यानंतर रिफंडची रक्कम निश्चित झाल्यास ती करदात्याच्या खात्यात जमा केली जाते.

रिफंड स्टेटस कसे तपासाल?

आयकर ई-फायलिंग पोर्टलवर लॉग इन करून करदाते रिफंडची सद्यस्थिती तपासू शकतात.

-आयकर ई-फायलिंग पोर्टलवर PAN आणि पासवर्डच्या मदतीने लॉग इन करा.
-होमपेजवरील ‘e-File’ पर्याय निवडा.
-‘ITR’ वर क्लिक करून ‘View Filed Returns’ निवडा.
-संबंधित Assessment Year निवडा.
-दाखवलेल्या रिटर्नसमोर रिफंडचे स्टेटस पाहता येईल. अधिक माहिती जाणून घेण्यासाठी ‘View Details’ हा पर्याय निवडता येतो.

रिफंड जारी झालेला, अंशतः किंवा पूर्णपणे समायोजित झालेला किंवा रिफंड फेल झालेला, अशी वेगवेगळी स्थिती पोर्टलवर दिसू शकते.

रिफंड फेल झाल्यास काय करावे?

रिफंड फेल झाला म्हणजे पैसे मिळणार नाहीत असे नाही. बँक खात्याशी संबंधित कारणांमुळे रिफंड जमा होण्यात अडथळा येऊ शकतो. उदाहरणार्थ, बँक खाते व्हॅलिडेट केलेले नसणे, खात्यावरील नाव आणि PAN वरील नाव जुळत नसणे, चुकीचा IFSC कोड, बंद झालेले बँक खाते किंवा आधारशी लिंक नसल्याने PAN निष्क्रिय असणे, अशी कारणे असू शकतात.

त्यामुळे पोर्टलवर दाखवलेले स्टेटस तपासून त्यानुसार आवश्यक दुरुस्ती करणे महत्त्वाचे आहे.

जुन्या रिफंडचे स्टेटस कसे तपासाल?

31 मार्च 2023 किंवा त्यापूर्वी रिफंडची रक्कम निश्चित झालेल्या जुन्या प्रकरणांसाठी आयकर विभागाने स्वतंत्र प्रक्रिया दिली आहे. अशा करदात्यांना Protean च्या रिफंड-स्टेटस सुविधेत PAN आणि Assessment Year टाकून माहिती तपासता येते.

ITR व्हेरिफिकेशनही तपासा

रिफंडची वाट पाहताना केवळ बँक खाते तपासणे पुरेसे नाही. आयटीआरची प्रक्रिया पूर्ण झाली आहे का, रिफंड जारी किंवा समायोजित झाला आहे का आणि पोर्टलवर कोणतीही प्रलंबित कार्यवाही आहे का, हेही तपासावे. तसेच आयटीआरचे ई-व्हेरिफिकेशन पूर्ण झाले आहे की नाही, याची खात्री करणे आवश्यक आहे.

करदात्यांनी काय तपासावे?
ITR स्टेटस: रिटर्न प्रोसेस झाला आहे का?
रिफंड स्टेटस: रिफंड जारी, समायोजित किंवा फेल झाला आहे का?
बँक खाते: खाते सक्रिय आणि व्हॅलिडेटेड आहे का?
PAN-आधार: PAN सक्रिय आहे का?
Pending Action: पोर्टलवर कोणती कार्यवाही प्रलंबित आहे का?

रिफंडला झालेला विलंब म्हणजे रिफंड नाकारला गेला, असा थेट अर्थ काढू नये. ऑनलाइन स्टेटस तपासल्यास विलंबाचे नेमके कारण समजण्यास मदत होते.

कोणाला मिळतो रिफंड ?

ITR भरताना वर्षभरात भरलेला TDS किंवा आगाऊ कर (Advance Tax) हा प्रत्यक्षात भरावयाच्या करापेक्षा जास्त असल्यास करदात्याला रिफंड मिळू शकतो. तसेच पगार, बँक व्याज किंवा इतर उत्पन्नावर कापलेला TDS आणि अंतिम करदेयता यामध्ये फरक असल्यास अतिरिक्त रक्कम परत मिळते.

करदात्याने आयटीआरमध्ये उत्पन्न आणि कराची अचूक माहिती देऊन रिफंडचा दावा करणे आवश्यक आहे. आयकर विभागाकडून रिटर्नची प्रक्रिया पूर्ण झाल्यानंतर रिफंडची रक्कम निश्चित केली जाते. त्यामुळे ज्यांनी आवश्यकतेपेक्षा जास्त कर भरला आहे, त्यांनाच साधारणपणे अतिरिक्त रकमेचा रिफंड मिळतो.