World Menopause Day 2026: महिलांच्या आयुष्यात वयाच्या एका टप्प्यावर मेनोपॉज म्हणजेच रजोनिवृत्तीचा काळ येतो. साधारणपणे ४५ ते ५५ या वयोगटात अनेक महिलांना या बदलांचा अनुभव येतो. या काळात शरीरातील इस्ट्रोजेनसारख्या हार्मोन्सच्या पातळीत बदल होतात. त्याचा परिणाम मासिक पाळी, झोप, मनःस्थिती आणि शारीरिक आरोग्यावर होऊ शकतो.

अनेकदा घरातील महिला चिडचिड करत असतील, त्यांना सतत थकवा जाणवत असेल किंवा रात्री नीट झोप लागत नसेल, तर त्यांच्या त्रासाकडे वाढत्या वयाचा परिणाम म्हणून पाहिले जाते. मात्र, या बदलांमागे मेनोपॉज किंवा त्याआधीचा पेरिमेनोपॉजचा काळ असू शकतो.

दरवर्षी १८ ऑक्टोबरला जागतिक मेनोपॉज दिन साजरा केला जातो. महिलांच्या आरोग्याविषयी जागरूकता वाढवणे हा यामागचा उद्देश आहे. या काळात महिलांना समजून घेणे आणि त्यांना योग्य साथ देणे ही पुरुषांचीही जबाबदारी आहे.

१. मासिक पाळी अनियमित होणे  (World Menopause Day 2026)

मेनोपॉजच्या आधीच्या काळात मासिक पाळीच्या चक्रात बदल होऊ शकतात. कधी पाळी लवकर येते, तर कधी उशिरा येते. रक्तस्रावाचे प्रमाणही कमी किंवा जास्त होऊ शकते. अशा वेळी महिलांना चिंता वाटू शकते. त्यांच्या त्रासाची चेष्टा करण्याऐवजी त्यांचे म्हणणे ऐकून घ्या. रक्तस्राव खूप जास्त किंवा असामान्य असल्यास डॉक्टरांचा सल्ला घेण्यास मदत करा.

२. अचानक गरम होणे आणि रात्री घाम येणे  (World Menopause Day 2026)

काही महिलांना अचानक चेहरा, मान आणि छातीच्या भागात उष्णता जाणवते. याला हॉट फ्लॅशेस म्हणतात. रात्री घाम आल्याने झोपमोडही होऊ शकते. अशा वेळी खोलीचे तापमान आरामदायक ठेवणे, पंखा किंवा थंड हवा उपलब्ध करून देणे आणि गरजेनुसार मदत करणे उपयोगी ठरते.

३. झोप न लागणे आणि थकवा   (World Menopause Day 2026)

मेनोपॉजच्या काळात काही महिलांना रात्री वारंवार जाग येते किंवा झोप लागण्यास त्रास होतो. त्यामुळे दिवसभर थकवा जाणवू शकतो. अशा वेळी त्यांना आळशी म्हणण्याऐवजी घरातील कामांची जबाबदारी वाटून घ्या. त्यांना पुरेशी विश्रांती मिळेल याची काळजी घ्या.

४. मूड स्विंग्स आणि अस्वस्थता

हार्मोन्समधील बदल आणि झोपेच्या कमतरतेमुळे काही महिलांना चिडचिड, चिंता, उदासीनता किंवा अस्वस्थता जाणवू शकते. प्रत्येक वेळी त्यांच्या भावनांना नखरे समजणे चुकीचे आहे. त्यांचे म्हणणे शांतपणे ऐका. हा त्रास दीर्घकाळ टिकत असेल किंवा दैनंदिन जीवनावर परिणाम करत असेल, तर तज्ज्ञांची मदत घेण्यास प्रोत्साहन द्या.

५. सांधे आणि स्नायू दुखणे

या काळात काही महिलांना गुडघे, खांदे, कंबर किंवा इतर सांध्यांमध्ये वेदना आणि आखडलेपणा जाणवू शकतो. मात्र, प्रत्येक वेदनेचे कारण मेनोपॉजच असेल असे नाही. वेदना सतत होत असतील किंवा तीव्र असतील, तर डॉक्टरांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे. घरातील कामांमध्ये मदत केल्याने त्यांच्यावरील ताण कमी होऊ शकतो.

६. स्मरणशक्ती आणि एकाग्रतेवर परिणाम

काही महिलांना वस्तू कुठे ठेवल्या हे आठवण्यात, कामावर लक्ष केंद्रित करण्यात किंवा एकाच वेळी अनेक कामे करण्यात अडचण येऊ शकते. याला सामान्यतः ‘ब्रेन फॉग’ असे म्हटले जाते. अपुरी झोप आणि तणावाचाही यावर परिणाम होऊ शकतो. अशा वेळी टोमणे मारण्याऐवजी कामांची यादी तयार करणे किंवा महत्त्वाच्या गोष्टींची आठवण करून देणे यांसारखी मदत करा.

७. लैंगिक आरोग्यात बदल

इस्ट्रोजेनची पातळी कमी झाल्यामुळे काही महिलांना योनीमार्गात कोरडेपणा, खाज किंवा लैंगिक संबंधांच्या वेळी वेदना जाणवू शकतात. लैंगिक इच्छेतही बदल होऊ शकतो. या विषयावर बोलताना संकोच किंवा गैरसमज निर्माण होऊ शकतात. जोडीदाराने त्यांच्यावर कोणताही दबाव न आणता संवाद साधणे आणि त्यांच्या भावनांचा आदर करणे महत्त्वाचे आहे.

मेनोपॉजच्या काळात पुरुषांनी काय करावे?

महिलांना आधार देण्यासाठी मोठ्या गोष्टी करण्याची गरज नाही. त्यांच्या भावना समजून घेणे, घरातील जबाबदाऱ्या वाटून घेणे, पुरेशी विश्रांती मिळवून देणे आणि गरज पडल्यास डॉक्टरांकडे जाण्यास मदत करणे पुरेसे ठरू शकते.

मेनोपॉजविषयी स्वतः माहिती करून घ्या. त्यांच्या त्रासाची चेष्टा करू नका आणि प्रत्येक बदल केवळ हार्मोन्समुळेच होत आहे, असेही गृहीत धरू नका. मेनोपॉज हा आजार नसून महिलांच्या आयुष्यातील नैसर्गिक टप्पा आहे. या काळात त्यांना सहानुभूतीपेक्षा समजून घेणारी साथ, आदर आणि आधाराची अधिक गरज असते.