Insurance: आजच्या धावपळीच्या जीवनात आरोग्याची काळजी घेणे अत्यंत गरजेचे आहे. यासाठी विमा (इन्शुरन्स) हा आपल्या जीवनाचा अविभाज्य भाग बनला आहे. विमा सेवा पुरवणाऱ्या कंपन्यांची संख्याही झपाट्याने वाढत आहे. पण प्रश्न असा आहे की, या विमा कंपन्या नेमक्या कशा काम करतात आणि त्यांची कमाई कशी होते? विमा: आर्थिक सुरक्षेचा आधार – विमा हा लोकांच्या जीवनातील एक महत्त्वाचा घटक आहे. लोक वेगवेगळ्या गोष्टींसाठी विमा काढतात, जेणेकरून भविष्यात अचानक येणारा आर्थिक बोजा टाळता येईल. विमा घेणे हा एक जबाबदारीचा निर्णय आहे, त्यामुळे लोक हा निर्णय विचारपूर्वक घेतात. मात्र, विम्याशी संबंधित काही गोष्टी अनेकांना समजत नाहीत. विमा पॉलिसी घेतल्यानंतर ग्राहकांना प्रीमियमच्या स्वरूपात पैसे भरावे लागतात. त्यानंतर कोणत्याही अनपेक्षित घटनेनंतर क्लेम करावा लागतो. पण विमा कंपन्या नेमक्या कशा काम करतात आणि त्यांची कमाई कशी होते? विम्याचे प्रकार आणि नियामक – विम्याचे अनेक प्रकार आहेत, जसे की आरोग्य विमा, टर्म इन्शुरन्स, वाहन विमा, पीक विमा इ. जवळपास प्रत्येक गोष्टीसाठी विमा काढता येतो. क्लेम सेटलमेंटच्या वेळी विमा कंपन्या मोठ्या रकमा देतात. भारतात विमा कंपन्यांवर ‘इन्शुरन्स रेग्युलेटरी अँड डेव्हलपमेंट अथॉरिटी ऑफ इंडिया’ (IRDAI) ची कडक नजर असते. IRDAI चे काम विमा पॉलिसी तयार करणे, ग्राहकांच्या तक्रारींचे निराकरण करणे आणि विमा कंपन्यांना परवाना देणे अशी आहे. विमा कंपन्यांची कार्यप्रणाली – प्रीमियममधून गुंतवणूक: ग्राहकांकडून गोळा केलेले प्रीमियम विमा कंपन्या विविध ठिकाणी गुंतवतात. या गुंतवणुकीतून त्यांना मोठा परतावा मिळतो. यामुळे क्लेम सेटलमेंटच्या वेळी कंपन्यांना आर्थिक अडचण येत नाही. वितरण आणि विपणन: विमा कंपन्या वितरण आणि विपणनावर विशेष लक्ष देतात. यासाठी त्या ब्रोकर आणि एजंट्सची नियुक्ती करतात. तसेच, ऑनलाइन माध्यमातूनही आपल्या उत्पादनांचे विपणन करतात. जास्तीत जास्त लोकांपर्यंत आपली सेवा पोहोचवण्याचा त्यांचा सतत प्रयत्न असतो. क्लेम सेटलमेंट आणि री-इन्शुरन्स: IRDAI च्या मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार विमा कंपन्या क्लेम सेटलमेंटची प्रक्रिया पूर्ण करतात. मोठ्या जोखमांना सामोरे जाण्यासाठी काही कंपन्या री-इन्शुरन्सचा पर्याय निवडतात. विमा कंपन्यांची कमाई कशी होते? भारतात विमा काढणाऱ्यांची संख्या सातत्याने वाढत आहे. तरीही देशातील मोठ्या लोकसंख्येपर्यंत विम्याची सुविधा अद्याप पोहोचलेली नाही. विमा कंपन्यांची कमाई ही त्यांच्या व्यवसाय मॉडेल, पॉलिसी आणि जोखीम व्यवस्थापनावर अवलंबून असते. अहवालानुसार, ग्राहकांकडून पॉलिसीच्या बदल्यात प्रीमियमच्या स्वरूपात पैसे गोळा केले जातात. या पैशांची विमा कंपन्या सरकारी रोखे, म्युच्युअल फंड, शेअर बाजार अशा ठिकाणी गुंतवणूक करतात, ज्यामुळे त्यांना चांगला परतावा मिळतो. याशिवाय, पॉलिसी व्यवस्थापन शुल्क, पॉलिसी सरेंडर शुल्क यासारख्या इतर शुल्कांमधूनही कंपन्या चांगली कमाई करतात. काहीवेळा क्लेमचे प्रमाण कमी असल्यासही कंपन्यांचा नफा वाढतो. विमा कंपन्या ग्राहकांच्या प्रीमियममधून मिळणाऱ्या पैशांचे हुशारीने व्यवस्थापन करतात आणि गुंतवणुकीतून मोठा नफा कमावतात. यामुळे त्या ग्राहकांना क्लेम सेटलमेंटच्या वेळी आर्थिक आधार देऊ शकतात. मात्र, विमा घेताना ग्राहकांनी पॉलिसीच्या अटी व शर्ती काळजीपूर्वक तपासणे गरजेचे आहे, जेणेकरून भविष्यात कोणतीही अडचण येऊ नये.
