नवी दिल्ली : भारतीय हवामान खात्याने (IMD) मंगळवारी सांगितले की, जून महिन्यात देशात सरासरीपेक्षा जास्त पाऊस पडण्याची शक्यता आहे, जो लॉन्ग पीरियड एव्हरेज (LPA) च्या 108 टक्के असू शकतो. मध्य आणि दक्षिण भारतात सरासरीपेक्षा जास्त पाऊस अपेक्षित आहे, तर उत्तर-पश्चिम भारतात सरासरी आणि ईशान्य भारतात सरासरीपेक्षा कमी पाऊस पडण्याचा अंदाज आहे.

हवामान खात्याचे महानिदेशक मृत्युंजय महापात्र यांनी सांगितले की, मध्य प्रदेश, छत्तीसगड, महाराष्ट्र, ओडिशा आणि आसपासच्या क्षेत्रांचा समावेश असलेल्या मान्सूनच्या कोअर झोनमध्ये लॉन्ग पीरियड एव्हरेजच्या 106 टक्क्यांहून अधिक पाऊस पडेल. हे क्षेत्र शेतीसाठी नैऋत्य मान्सूनवर अवलंबून आहे. पृथ्वी विज्ञान मंत्रालयाचे सचिव एम. रविचंद्रन यांनी सांगितले की, आजपासून भारत फोरकास्ट सिस्टीम (BFS) वापरली जाईल.

लॉन्ग पीरियड एव्हरेज म्हणजे काय?:

1971-2020 च्या कालावधीवर आधारित, हवामान खात्याने नैऋत्य मान्सूनसाठी 87 सें.मी. (870 मिमी) लॉन्ग पीरियड एव्हरेज निश्चित केले आहे. जर एखाद्या वर्षी पाऊस 87 सें.मी.पेक्षा जास्त असेल तर तो सरासरीपेक्षा जास्त मानला जातो, आणि कमी असेल तर कमकुवत मान्सून समजला जातो.

भारत फोरकास्ट सिस्टीम (BFS):

केंद्र सरकारने आज प्रगत भारत फोरकास्ट सिस्टीम लॉन्च केली. केंद्रीय विज्ञान आणि तंत्रज्ञान राज्यमंत्री डॉ. जितेंद्र सिंह यांनी ही यंत्रणा देशाला समर्पित केली. पुण्यातील इंडियन इन्स्टिट्यूट ऑफ ट्रॉपिकल मेट्रोलॉजी (IITM) ने विकसित केलेली ही यंत्रणा आपत्ती व्यवस्थापन, शेती, जल व्यवस्थापन आणि सार्वजनिक सुरक्षेसाठी पंचायत स्तरापर्यंत मदत करेल. BFS 6 किमी रिझोल्यूशनवर अचूक आणि स्थानिक पातळीवरील माहिती देईल. नवीन सुपरकम्प्युटर ‘अर्का’ 4 तासांत पूर्वानुमान देईल, जिथे पूर्वीच्या ‘प्रत्यूष’ला 10 तास लागायचे. ही यंत्रणा 40 डॉपलर रडारवरून डेटा घेते आणि भविष्यात 100 रडारसह अधिक अचूक होईल.

मान्सून 8 दिवस लवकर:

यंदा 24 मे रोजी मान्सून केरळात दाखल झाला, जो नेहमीच्या 1 जूनच्या तारखेपेक्षा 8 दिवस लवकर आहे. गेल्या 16 वर्षांत प्रथमच इतक्या लवकर मान्सून आला. 2009 मध्ये तो 9 दिवस लवकर आला होता, तर 1972 मध्ये 18 जूनला सर्वात उशिरा दाखल झाला होता. सामान्यतः मान्सून 8 जुलैपर्यंत देश व्यापतो आणि 17 सप्टेंबरपासून परत फिरतो, 15 ऑक्टोबरपर्यंत पूर्ण माघार घेतो.

यंदा अल निनो नाही:

हवामान खात्याने एप्रिलमध्ये सांगितले की, 2025 मध्ये अल निनोची शक्यता नाही, त्यामुळे सरासरीपेक्षा जास्त पाऊस अपेक्षित आहे. 2023 मध्ये अल निनोमुळे 6 टक्के कमी पाऊस पडला होता. अल निनोमुळे समुद्राचे तापमान 3-4 अंश वाढते, ज्यामुळे कमी पावसाच्या क्षेत्रात जास्त आणि जास्त पावसाच्या क्षेत्रात कमी पाऊस पडतो. ला निना उलट परिणाम करते, ज्यामुळे चांगला पाऊस होतो.

मान्सून लवकर येण्याचे कारण:

अरबी समुद्र आणि बंगालच्या खाडीतील वाढलेली आर्द्रता, समुद्राचे जास्त तापमान, पश्चिमी वारे आणि चक्रीवादळांमुळे यंदा मान्सून लवकर आला. हवामान बदल हेदेखील यामागील एक कारण आहे. तज्ज्ञांच्या मते, मान्सून लवकर येणे म्हणजे तो लवकर संपेल किंवा कमी पाऊस पडेल असा नाही. त्याची गती आणि समुद्री तापमान यावर पावसाचे प्रमाण अवलंबून आहे.