Hydration Tips: शरीर निरोगी ठेवण्यासाठी पाणी अत्यंत महत्त्वाचे आहे. शरीरातील प्रत्येक पेशी, ऊती आणि अवयवांना व्यवस्थित काम करण्यासाठी पाण्याची गरज असते. शरीराचे तापमान नियंत्रित ठेवणे, पोषक घटक शरीराच्या विविध भागांपर्यंत पोहोचवणे आणि शरीरातील टाकाऊ पदार्थ बाहेर काढण्यास मदत करणे, अशी अनेक महत्त्वाची कामे पाणी करते.

दिवसभर श्वासोच्छवास, घाम, लघवी आणि मलविसर्जनाच्या माध्यमातून शरीरातील पाणी कमी होत असते. त्याची योग्य वेळी भरपाई झाली नाही, तर शरीरात पाण्याची कमतरता म्हणजेच डिहायड्रेशन होऊ शकते. त्यामुळे दिवसभर पुरेसे द्रवपदार्थ घेणे गरजेचे आहे.

रोज किती पाणी प्यावे?

प्रत्येक व्यक्तीने दररोज नेमके किती पाणी प्यावे, याचे एकच प्रमाण ठरवता येत नाही. शरीराची गरज वय, शारीरिक हालचाल, हवामान आणि आरोग्यस्थितीनुसार बदलू शकते. मायो क्लिनिकच्या माहितीनुसार, निरोगी प्रौढ व्यक्तीला दिवसभरात एकूण सुमारे २.७ ते ३.७ लिटर द्रवपदार्थांची गरज असू शकते. मात्र, यात फक्त पाणीच समाविष्ट नसते. दूध, चहा, कॉफी, इतर पेये तसेच फळे आणि भाज्यांसारख्या पदार्थांमधून मिळणारे पाणीही या एकूण प्रमाणात येते.

त्यामुळे प्रत्येकाने दररोज ३ ते ४ लिटर पाणीच प्यावे, असे नाही. साधारणपणे दिवसाला ८ ग्लास पाणी पिणे हे अनेकांसाठी एक सोपे लक्ष्य असू शकते. मात्र, शरीराच्या गरजेनुसार हे प्रमाण कमी-जास्त होऊ शकते.

कोणाला जास्त पाण्याची गरज असते?

उन्हाळ्यात किंवा उष्ण वातावरणात शरीरातून घाम जास्त निघतो. त्यामुळे अशा वेळी द्रवपदार्थांची गरज वाढू शकते. तसेच नियमित व्यायाम किंवा जास्त शारीरिक मेहनत करणाऱ्या व्यक्तींनाही शरीरातून कमी झालेल्या पाण्याची भरपाई करण्यासाठी अधिक द्रवपदार्थांची गरज असू शकते.

उलटी, जुलाब किंवा ताप यामुळेही शरीरातील पाणी कमी होऊ शकते. अशावेळी डॉक्टरांच्या सल्ल्यानुसार योग्य प्रमाणात द्रवपदार्थ घेणे महत्त्वाचे आहे. गर्भावस्था आणि स्तनपानाच्या काळातही शरीराला अतिरिक्त द्रवपदार्थांची गरज भासू शकते.

शरीरात पाणी कमी झाल्याची लक्षणे कोणती?

शरीरात पाण्याची कमतरता झाल्यास सर्वात सामान्य लक्षण म्हणजे जास्त तहान लागणे. याशिवाय लघवीचा रंग गडद होणे, थकवा, डोकेदुखी, चक्कर किंवा अशक्तपणा जाणवू शकतो.

पुरेसे पाणी प्यायल्यास लघवीचा रंग साधारणपणे फिकट पिवळा असतो. मात्र, केवळ लघवीच्या रंगावरून शरीरातील पाण्याचे प्रमाण ठरवता येत नाही. गंभीर डिहायड्रेशनमध्ये गोंधळ किंवा विचार करण्यास त्रास यांसारखी लक्षणे दिसू शकतात. अशावेळी वैद्यकीय मदत घेणे आवश्यक आहे.

दिवसभर हायड्रेट कसे राहाल?

दिवसभर एकाच वेळी मोठ्या प्रमाणात पाणी पिण्याऐवजी थोड्या-थोड्या वेळाने पाणी पिणे अधिक सोयीचे ठरते. जेवताना किंवा जेवणाच्या मध्येही पाणी घेता येते. व्यायाम करणाऱ्यांनी व्यायामाच्या आधी, दरम्यान आणि नंतर शरीराच्या गरजेनुसार द्रवपदार्थ घ्यावेत. उन्हात बाहेर पडताना सोबत पाण्याची बाटली ठेवणेही चांगली सवय आहे.

गरजेपेक्षा जास्त पाणीही धोकादायक

शरीराला पाण्याची गरज असते, पण अति पाणी पिणेही योग्य नाही. गरजेपेक्षा खूप जास्त पाणी प्यायल्यास शरीरातील सोडियमचे प्रमाण कमी होऊ शकते. त्यामुळे तहान, हवामान आणि शारीरिक हालचाली यानुसार पाणी प्यावे.

थोडक्यात, शरीर हायड्रेट ठेवण्यासाठी प्रत्येकाने आपल्या शरीराच्या गरजेनुसार नियमितपणे पाणी आणि इतर योग्य द्रवपदार्थ घ्यावेत. एखादी किडनी किंवा इतर आरोग्याशी संबंधित समस्या असल्यास पाण्याचे प्रमाण डॉक्टरांच्या सल्ल्याने ठरवणे योग्य ठरेल.