Menopause Symptoms: मेनोपॉज हा महिलांच्या आयुष्यातील एक नैसर्गिक जैविक टप्पा आहे. मात्र, मेनोपॉज येण्यापूर्वी शरीरात अनेक हार्मोनल बदल सुरू होतात. या काळाला पेरिमेनोपॉज म्हटले जाते. या काळात मासिक पाळीच्या चक्रात बदल होण्यासोबतच हॉट फ्लॅशेस, रात्री घाम येणे, झोपेच्या समस्या, मूडमध्ये बदल आणि योनीमार्गात कोरडेपणा यांसारखी लक्षणे जाणवू शकतात.

मेनोपॉजची लक्षणे प्रत्येक महिलेमध्ये वेगवेगळी असू शकतात. काही महिलांमध्ये ही लक्षणे काही काळानंतर कमी होतात, तर काहींमध्ये मेनोपॉजनंतरही काही लक्षणे अनेक वर्षे जाणवू शकतात. त्यामुळे मेनोपॉजच्या लक्षणांसाठी सर्व महिलांना लागू होईल असा ठराविक कालावधी सांगता येत नाही.

पेरिमेनोपॉज किती काळ चालतो?

पेरिमेनोपॉजचा कालावधी साधारणपणे काही वर्षांचा असू शकतो. उपलब्ध माहितीनुसार, तो सरासरी सुमारे चार वर्षे राहू शकतो आणि काही महिलांमध्ये हा कालावधी दोन ते आठ वर्षांपर्यंत असू शकतो. याच काळात मेनोपॉजशी संबंधित अनेक लक्षणे अधिक जाणवू शकतात.

वैद्यकीयदृष्ट्या, सलग १२ महिने मासिक पाळी न आल्यास मेनोपॉज झाल्याचे मानले जाते. काही महिलांमध्ये मेनोपॉजनंतर लक्षणे कमी होतात, तर काही लक्षणे पोस्टमेनोपॉजच्या काळातही कायम राहू शकतात.

हॉट फ्लॅशेस किती काळ राहू शकतात?

अचानक शरीर गरम होणे, घाम येणे आणि त्यानंतर अस्वस्थ वाटणे याला हॉट फ्लॅशेस म्हणतात. रात्रीच्या वेळी येणाऱ्या अशा त्रासाला नाईट स्वेट्स असेही म्हटले जाते. या दोन्ही लक्षणांना वैद्यकीय भाषेत व्हॅसोमोटर लक्षणे म्हटले जाते.

काही संशोधनानुसार, हॉट फ्लॅशेस आणि रात्री घाम येण्याची समस्या अनेक वर्षे राहू शकते. काही महिलांमध्ये ही लक्षणे १० वर्षांहून अधिक काळही जाणवू शकतात. त्यामुळे मेनोपॉजनंतर लगेच सर्व लक्षणे थांबतीलच असे नाही.

मेनोपॉजनंतर कोणती लक्षणे राहू शकतात?

मेनोपॉजनंतर काही महिलांना योनीमार्गात कोरडेपणा जाणवू शकतो. हार्मोनल बदलांमुळे ही समस्या निर्माण होऊ शकते. काही महिलांमध्ये लक्ष केंद्रित करण्याची किंवा आठवणीशी संबंधित अडचण जाणवू शकते. मात्र, वय वाढताना होणारे सामान्य बदल आणि मेनोपॉजची लक्षणे यामध्ये फरक असू शकतो.

काय केल्याने लक्षणे वाढू शकतात?

धूम्रपान, मद्यपान, जास्त ताण, शारीरिक हालचालींचा अभाव आणि वजनाशी संबंधित समस्या यामुळे काही महिलांमध्ये मेनोपॉजची लक्षणे अधिक त्रासदायक वाटू शकतात. त्यामुळे नियमित शारीरिक हालचाल, संतुलित आहार, पुरेशी झोप आणि ताण कमी करण्याचा प्रयत्न करणे उपयुक्त ठरू शकते.

हॉट फ्लॅशेसपासून आराम कसा मिळवावा?

हॉट फ्लॅशेस कशामुळे वाढतात हे लक्षात घेऊन ते ट्रिगर टाळण्याचा प्रयत्न करावा. खोली थंड ठेवणे, पंखा किंवा कूलिंगची व्यवस्था करणे, बाहेर जाताना छोटा पोर्टेबल फॅन जवळ ठेवणे आणि सैल किंवा लेअरमध्ये कपडे घालणे उपयोगी ठरू शकते. पुरेसे पाणी पिणे आणि डीप ब्रीदिंगसारख्या रिलॅक्सेशन तंत्रांचा वापरही करता येतो.

झोपेची समस्या असल्यास काय करावे?

मेनोपॉजच्या काळात झोप वारंवार खंडित होणे किंवा झोप न लागणे अशी समस्या होऊ शकते. यासाठी दुपारनंतर कॅफीनचे सेवन कमी करणे, रात्री जड जेवण टाळणे आणि दिवसा जास्त वेळ झोपणे टाळणे योग्य ठरू शकते. रोज साधारण एकाच वेळी झोपणे आणि उठणे, तसेच बेडरूम शांत, अंधारात आणि थंड ठेवणे फायदेशीर ठरू शकते.

हार्मोन थेरपीचा पर्याय

काही महिलांमध्ये मेनोपॉजची लक्षणे कमी करण्यासाठी डॉक्टर हार्मोन थेरपीचा सल्ला देऊ शकतात. मात्र, ही थेरपी प्रत्येक महिलेसाठी योग्य असेलच असे नाही. त्यामुळे डॉक्टरांच्या सल्ल्याशिवाय हार्मोन थेरपी घेणे टाळावे.

कधी डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा?

मेनोपॉजच्या काळात काही प्रमाणात मासिक पाळीतील बदल सामान्य असू शकतात. मात्र, अचानक खूप जास्त रक्तस्राव होणे, मोठ्या रक्ताच्या गुठळ्या येणे, पाळी नेहमीपेक्षा जास्त दिवस सुरू राहणे, लैंगिक संबंधांनंतर रक्तस्राव होणे किंवा मेनोपॉजनंतर पुन्हा रक्तस्राव होणे अशी लक्षणे दिसल्यास डॉक्टरांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे. मेनोपॉजची लक्षणे दैनंदिन जीवनावर मोठा परिणाम करत असतील तरी वैद्यकीय मदत घेणे योग्य ठरते.