How does the new generation date? ‘कौन बनेगा करोडपती’च्या 16व्या पर्वातील एका भागात दिल्लीतील पत्रकार ऋतिका सिंग यांनी जेन झेडच्या डेटिंग संस्कृतीवर यजमान अमिताभ बच्चन यांच्याशी चर्चा केली. ऋतिका यांनी आपल्या मोकळ्या वेळेत मित्रांना नातेसंबंधांबाबत सल्ला देण्याचा छंद असल्याचे सांगितले. यावेळी त्यांनी अमिताभ बच्चन यांना ‘ब्रेडक्रंबिंग’ आणि ‘बेंचिंग’ यांसारख्या नव्या संज्ञा समजावून सांगितल्या आणि आजच्या तरुणांना नात्यांमध्ये येणाऱ्या आव्हानांबाबत माहिती दिली.

जेव्हा अमिताभ यांनी मिश्किलपणे विचारले, “ब्रेडक्रंबिंग म्हणजे भाकरी खाणे का?”, तेव्हा प्रेक्षकांना हसू आवरेना. यानंतर ऋतिका यांनी या शब्दांचा खरा अर्थ स्पष्ट केला. या संज्ञा ऐकून अनेकांना आश्चर्य वाटले. प्रेम, विवाह, लिव्ह-इन रिलेशनशिप यांसारख्या पारंपरिक संकल्पना आता बदलत असून, ब्रेडक्रंबिंग, बेंचिंग, सिचुएशनशिप यांसारख्या नव्या संज्ञांनी नात्यांना नवे परिमाण दिले आहे. या नव्या शब्दांमुळे नात्यांचे स्वरूपच बदलत असल्याचे जाणवते. चला, या काही संज्ञांवर नजर टाकूया.

सिचुएशनशिप: जेव्हा दोन व्यक्ती एका अनिश्चित नात्यात असतात, तेव्हा त्याला सिचुएशनशिप म्हणतात. यात प्रेम किंवा मैत्री यापैकी काहीच स्पष्ट नसते. कोणतेही नियम नसतात, ही डेटिंगही नसते. दोघे फक्त एकमेकांच्या सहवासाचा आनंद घेतात. यात भावनिक जवळीक असते, पण प्रेम, मैत्री किंवा विवाहासारखे बंधन नसते. अभिनेत्री जान्हवी कपूरने 2024 मध्ये ‘इंडिया टुडे’ला दिलेल्या मुलाखतीत सिचुएशनशिपला ‘अर्थहीन नाते’ असे संबोधले होते. तर अभिनेत्री सान्या मल्होत्राने जून 2022 मध्ये ‘फिल्मफेअर’ला सांगितले की, तिने सिचुएशनशिपचा अनुभव घेतला, पण तो तिच्यासाठी योग्य नव्हता. ती म्हणाली, “एखादी व्यक्ती आवडत असेल तर त्याच्यासोबत डेटवर जा, पण त्याच्या मागे धावू नका.”

ब्रेडक्रंबिंग: यात एखादी व्यक्ती दुसऱ्यामध्ये रुचि दाखवते, फ्लर्टी मेसेज पाठवते, पण नाते गंभीरपणे पुढे नेण्याची इच्छा नसते. डिजिटल जगात असे प्रकार वाढले आहेत. काहीजण असे मेसेज पाठवतात, ज्यामुळे समोरच्या व्यक्तीला प्रेम झाल्याचा भास होतो. “मी तुझ्याबद्दल विचार करतोय” किंवा “चल, भेटूया” असे म्हणणारे कधीच भेटत नाहीत. यात नाते पुढे नेण्याची इच्छा नसते.

बेंचिंग: कॉर्पोरेट कंपन्यांप्रमाणे, काही कर्मचाऱ्यांना ‘बेंचवर’ ठेवले जाते, म्हणजे त्यांना भविष्यात कामावर घेतले जाऊ शकते किंवा काढले जाऊ शकते. त्याचप्रमाणे, बेंचिंगमध्ये एखादी व्यक्ती दुसऱ्याशी प्रेमसंबंधात असल्याचे दाखवते, पण प्रत्यक्षात तसे नसते. ते दुसऱ्या पर्यायाच्या शोधात असतात. डेटिंग अॅप्समुळे असे भास होतात की नाते खास आहे, पण प्रत्यक्षात तसे नसते.

ऑर्बिटिंग: ब्रेकअपनंतरही कोणी तुमच्या सोशल मीडिया स्टोरीज पाहते, पोस्ट्स लाइक करते, पण बोलत नाही, याला ऑर्बिटिंग म्हणतात. यामुळे समोरच्या व्यक्तीला भ्रम होऊ शकतो. लेखिका एना लाविन म्हणतात, “ते एकमेकांची काळजी घेण्यासाठी खूप जवळ असतात, पण बोलण्यासाठी खूप दूर.” 2018 मध्ये ‘बेटर बाय टुडे’ मासिकात टेलर डेव्हिस यांनी सांगितले की, ऑर्बिटिंग केवळ जोडीदारांपुरतेच मर्यादित नाही, तर मित्र आणि नातेवाइकांबाबतही दिसते.

कुशनिंग: एखादी व्यक्ती नात्यात असताना दुसऱ्याशी फ्लर्ट करते, पण प्रेम व्यक्त करत नाही, याला कुशनिंग म्हणतात. सध्याचे नाते तुटण्याच्या भीतीने ते दुसऱ्या व्यक्तीला ‘पर्याय’ म्हणून ठेवतात. याला ‘भावनिक सुरक्षा जाळे’ असेही म्हणतात.

लव्ह बॉम्बिंग: यात अत्यधिक प्रेम दाखवले जाते, भेटवस्तू दिल्या जातात आणि सतत एकमेकांच्या मागे धावले जाते. हे प्रेम, लक्ष वेधण्यासाठी किंवा नियंत्रणासाठी असू शकते. सुरुवातीला हे चांगले वाटते, पण नंतर त्रासदायक ठरू शकते.

सिमर डेटिंग: यात नात्यातील निर्णय घाईने घेतले जात नाहीत. दोघे एकमेकांना समजून घेतात आणि मनोवैज्ञानिक जोड निर्माण झाल्यावर नात्याचा पुढचा टप्पा ठरवतात. अशा नात्यांमध्ये स्थिरता असते, असे अनेकांचे मत आहे.

सोशल डेटिंग: यात दोघे एकत्र घरची कामे, स्वयंपाक, खरेदी करतात. केवळ रोमँटिक नाते नसून, जबाबदाऱ्या सामायिक केल्या जातात.

नेनॉशिप: काहीजण अल्पकालीन रोमँटिक नात्यांमधून मानसिक स्थिरता मिळवतात. “तू माझ्यासोबत आहेस आणि मी तुझ्यासोबत” अशी भावना त्यांना मिळते.

हैदराबाद येथील ऑडिटर निहारिका वर्मा म्हणाल्या, “सिचुएशनशिप, बेंचिंग यांसारख्या संज्ञा नात्यांवरील दबावामुळे उदयाला आल्या. मला बॉयफ्रेंड नाही, पण मित्र आणि रूममेट्स मला सतत विचारतात की मी सिंगल का आहे? नाते समजून न घेता, लोक केवळ दिखाव्यासाठी जोडले जातात.” त्या पुढे म्हणाल्या, “किशोरवयात घरातील दबाव आणि जबाबदाऱ्यांमुळे जोडीदाराची गरज वाटते, पण मोठे झाल्यावर स्थिर नात्याची गरज जाणवते. आम्ही स्वतःला प्राधान्य देतो, टाइमपासच्या नात्यांना महत्त्व देत नाही.”

फॉर्च्यून मासिकाने फेब्रुवारी 2025 मध्ये प्रकाशित केलेल्या लेखात ‘द टाइम्स’च्या सर्वेक्षणाचा उल्लेख करत सांगितले की, जेन झेड स्थिर नात्यांना सर्वोच्च प्राधान्य देते. जेन झेड आणि जेन अल्फा ‘खरं प्रेम एकदाच होते’ किंवा ‘प्रेम अमर असते’ या संकल्पनेतून बाहेर पडले आहेत. सिंगल राहण्यातही त्यांना काहीच गैर वाटत नाही. नात्यांचे नियम पुन्हा परिभाषित होत असून, भावनिक सुरक्षा, परस्पर आदर आणि वैयक्तिक स्वातंत्र्याला प्राधान्य दिले जात आहे.