HIV India: भारतामध्ये एचआयव्ही-एड्स अजूनही गंभीर सार्वजनिक आरोग्य समस्या आहे. अलीकडील अहवालानुसार देशातील मेघालय राज्यात एचआयव्ही रुग्णांची संख्या सर्वाधिक आहे. त्यामुळे राज्य सरकार आणि आरोग्य यंत्रणा अधिक सतर्क झाल्या आहेत. जागतिक आरोग्य संघटनेच्या अहवालानुसार २०२३ मध्ये जगभरात सुमारे ३९.९ दशलक्ष लोक एचआयव्हीसह जीवन जगत होते. यामध्ये महिलांची संख्या मोठी आहे. एचआयव्ही हा विषाणू शरीरातील रोगप्रतिकारक शक्ती कमी करतो. योग्य वेळी उपचार न झाल्यास तो एड्समध्ये रूपांतरित होऊ शकतो. मात्र आज उपलब्ध औषधांमुळे रुग्ण दीर्घकाळ निरोगी आयुष्य जगू शकतात. मेघालयचे आरोग्य मंत्री डब्ल्यू शिला यांनी विधानसभेत दिलेल्या माहितीनुसार, सध्या राज्यात १०,२९३ रुग्ण अँटीरेट्रोव्हायरल थेरपी घेत आहेत. गेल्या दहा वर्षांत या आजारामुळे ७४९ जणांचा मृत्यू झाला आहे. एचआयव्ही आणि एड्स प्रतिबंध व नियंत्रण कायद्यानुसार रुग्णांची गोपनीयता राखणे बंधनकारक आहे. कोणाचीही परवानगी न घेता चाचणी करता येत नाही. याशिवाय समाजातील कलंक आणि भीतीमुळे अनेक लोक तपासणीसाठी पुढे येत नाहीत, ही मोठी समस्या आहे. HIV या पार्श्वभूमीवर एचआयव्ही उपचारात दोन महत्त्वाचे अपडेट समोर आले आहेत. पहिले अपडेट म्हणजे एक नवीन ‘सिंगल डोज’ गोळी. या गोळीत बिक्टेग्राविर आणि लेनाकापाविर ही दोन प्रभावी औषधे एकत्र आहेत. ‘द लॅन्सेट’ या वैद्यकीय जर्नलमध्ये प्रसिद्ध झालेल्या अभ्यासानुसार १५ देशांतील ५५० पेक्षा अधिक रुग्णांवर या औषधाची चाचणी घेण्यात आली. यात सुमारे ९६ टक्के रुग्णांमध्ये व्हायरल लोड मोठ्या प्रमाणात कमी झाल्याचे दिसून आले. आधी अनेक रुग्णांना दररोज दोन ते अकरा गोळ्या घ्याव्या लागत होत्या. आता एकच गोळी घेतल्याने उपचार सोपे आणि सोयीस्कर झाले आहेत. विशेष म्हणजे याचे गंभीर दुष्परिणाम आढळले नाहीत. वयोवृद्ध रुग्ण किंवा इतर आजारांसाठी औषधे घेणाऱ्यांसाठी ही गोळी अधिक फायदेशीर ठरू शकते. दुसरे महत्त्वाचे अपडेट म्हणजे लेनाकापाविर इंजेक्शन. झिम्बाब्वे हा देश एचआयव्हीसाठी हे इंजेक्शन देणारा पहिला देश ठरला आहे. हे इंजेक्शन वर्षातून फक्त दोन वेळा घ्यावे लागते. हे प्री-एक्सपोजर प्रोफिलॅक्सिस प्रकारातील इंजेक्टेबल औषध आहे. तज्ज्ञांच्या मते याची प्रभावशीलता सुमारे ९९ टक्के आहे. रोज गोळ्या घेण्याचा त्रास टाळण्यासाठी हे इंजेक्शन मोठा पर्याय ठरू शकते. एकूणच, एचआयव्ही पूर्णपणे बरा होत नसला तरी योग्य वेळी तपासणी आणि नियमित उपचार घेतल्यास रुग्ण सामान्य आयुष्य जगू शकतो. समाजातील गैरसमज आणि कलंक दूर करून जागरूकता वाढवणे ही काळाची गरज आहे.
