नवी दिल्ली – प्लॅस्टिकच्या पिशव्या, दुधाचे पॉलिथिन, नदीकाठी मृतदेह जाळणे यामुळे गंगा नदी सतत प्रदूषित होत आहे. या वर्षी मार्च महिन्यात केंद्रीय प्रदूषण नियंत्रण मंडळाने उत्तराखंड, उत्तर प्रदेश, बिहार, झारखंड आणि पश्चिम बंगालमधील 94 ठिकाणांहून गंगेच्या पाण्याची चाचणी केली.

या तपासणीत गंगा नदीचा एकूण 5500 किलोमीटरचा प्रवास करण्यात आला. नदीच्या पाण्यात प्रदूषणाची वाईट स्थिती असल्याचे अहवालात आढळून आले. अहवालात गंगा नदीचे पाणी पिणे कठीण आहे, त्यावर आंघोळ करू द्या, अशी चिंता व्यक्त करण्यात आली होती. कानपूरमधील तेनुआ या ग्रामीण भागाजवळ प्रति शंभर मिलिग्रॅम पाण्यात कोलिफॉर्म (TC) जिवाणूंची एकूण संख्या ३३ हजारांच्या पुढे होती, तर ही संख्या कमाल ५००० असावी.

दोन वर्षांत दहापट प्रदूषण वाढले
5500 किलोमीटरच्या गंगा यात्रेत बिहारमध्ये गंगा नदीचा एकूण प्रवाह 445 किलोमीटरचा होता. मंडळाने राज्यात 33 ठिकाणी गंगाजलाची शुद्धता तपासली. पाटण्यानंतर बक्सर ते कहलगावपर्यंत गंगा नदीच्या पाण्यात सर्वाधिक प्रदूषण आढळून आले. मानकांनुसार, येथे गंगेचे पाणी पिणे म्हणजे स्नान करणे देखील योग्य नाही. पाटण्याच्या घाटावरील गंगेच्या पाण्याचे प्रदूषण गेल्या दोन वर्षांत दहापट वाढले आहे. येथे गंगेच्या पाण्यात कोलिफॉर्म मोठ्या प्रमाणात आढळून आले.

2021 मध्ये म्हणजे दोन वर्षांपूर्वी पाटणाच्या गांधी घाट आणि गुलबी घाटात एकूण कोलिफॉर्मची संख्या 16000 प्रति शंभर मिलिलिटर पाण्यात होती. आता एकूण कोलिफॉर्मची संख्या 160000 झाली आहे (जानेवारी, 2023 मध्ये). कोलिफॉर्म हा अतिशय धोकादायक जीवाणू आहे. कोलिफॉर्म वाढण्याचे मुख्य कारण म्हणजे शहरातील सांडपाणी प्रक्रिया न करता थेट गंगा नदीत सोडले जात आहे. एकट्या पाटण्यातच 150 एमएलडी (प्रतिदिन मेगा लिटर) घाण पाणी थेट गंगा नदीत पडत आहे.

याशिवाय 13 शास्त्रज्ञांच्या संशोधन पथकाला उत्तर प्रदेशातील वाराणसी आणि बिहारमधील बेगूसराय दरम्यान 500 किलोमीटर अंतरावरील गंगा नदी आणि तिच्या उपप्रवाहांच्या पाण्यात 51 प्रकारची सेंद्रिय रसायने असल्याचे आढळून आले.

ही रसायने केवळ मानवी आरोग्यासाठीच नव्हे तर जलचर आणि वनस्पतींसाठीही अत्यंत हानिकारक आहेत. संशोधनात, या रसायनांच्या वाढीचे कारण फार्मास्युटिकल, अॅग्रोकेमिकल आणि जीवनशैली उत्पादनांचा (कॉस्मेटिक) मोठ्या प्रमाणावर वापर करण्यात आला.