Nana Patekar Dialogues: ज्येष्ठ अभिनेते नाना पाटेकर यांच्या निधनाच्या वृत्ताने चित्रपटसृष्टीला मोठा धक्का बसला आहे. वयाच्या 75व्या वर्षी त्यांनी गोव्यात अखेरचा श्वास घेतल्याची माहिती समोर आली आहे. त्यांच्या निधनाने अभिनय क्षेत्रातील एक दमदार पर्व संपल्याची भावना व्यक्त होत आहे.

नाना पाटेकर हे नाव घेतलं की सर्वात आधी आठवतो तो त्यांचा भारदस्त आवाज, दमदार अभिनय आणि संवादफेकीची अनोखी शैली. त्यांनी खलनायकापासून नायकापर्यंत आणि गंभीर भूमिकांपासून विनोदी व्यक्तिरेखांपर्यंत अनेक भूमिका अजरामर केल्या. ‘क्रांतिवीर’, ‘परिंदा’, ‘तिरंगा’, ‘यशवंत’, ‘राजनीती’, ‘वेलकम’ आणि ‘नटसम्राट’ यांसारख्या चित्रपटांमधील त्यांच्या भूमिका आजही प्रेक्षकांच्या स्मरणात आहेत.  (Nana Patekar Dialogues)

नाना पाटेकरांच्या अभिनयाइतकेच त्यांचे संवादही लोकप्रिय झाले. त्यांच्या संवादांमध्ये राग, आक्रमकता, विनोद, सामाजिक वास्तव आणि भावनिकता अशा अनेक छटा पाहायला मिळतात. काही संवाद तर चित्रपटांच्या पलीकडे जाऊन लोकांच्या रोजच्या बोलण्यातही वापरले गेले.

1. परिंदा (1989)

‘परिंदा’ चित्रपटातील नाना पाटेकरांची भूमिका आणि त्यांची संवादफेक विशेष गाजली. या चित्रपटाने त्यांच्या अभिनयातील वेगळेपण प्रेक्षकांसमोर आणले.

2. क्रांतिवीर (1994)

‘क्रांतिवीर’मधील त्यांच्या भूमिकेला प्रेक्षकांनी अक्षरशः डोक्यावर घेतले. देश, धर्म आणि समाजातील परिस्थितीवर भाष्य करणारे अनेक संवाद या चित्रपटात होते. त्यातील ‘आ गए मेरी मौत का तमाशा देखने?’ हा संवाद आजही लोकप्रिय आहे.

3. तिरंगा (1993)

‘तिरंगा’मध्ये नाना पाटेकरांनी साकारलेली व्यक्तिरेखा आणि त्यांची संवादफेक प्रचंड गाजली. ‘अपना तो उसूल है… पहले लात, फिर बात, उसके बाद मुलाकात’ हा त्यांचा संवाद आजही अनेकांच्या लक्षात आहे.

4. यशवंत (1997)

‘यशवंत’मधील त्यांच्या भूमिकेतून व्यवस्थेतील भ्रष्टाचार आणि सामान्य माणसाची अवस्था अधोरेखित करण्यात आली. ‘सौ में से अस्सी बेईमान, फिर भी मेरा देश महान’ हा संवाद विशेष चर्चेत राहिला.

5. वेलकम (2007)

गंभीर भूमिका करणारे नाना पाटेकर ‘वेलकम’मध्ये विनोदी भूमिकेत दिसले आणि त्यांनी प्रेक्षकांना खळखळून हसवलं. या चित्रपटातील त्यांची संवादफेक आणि अभिनय आजही लोकप्रिय आहे.

6. राजनीती (2010)

‘राजनीती’मध्ये सत्तेच्या राजकारणाचा खेळ दाखवण्यात आला. या चित्रपटातील नाना पाटेकरांच्या भूमिकेतील संवादांमधून राजकारणातील डावपेच आणि परिस्थितीनुसार घेतले जाणारे निर्णय अधोरेखित झाले.

7. नटसम्राट

‘नटसम्राट’ हा नाना पाटेकरांच्या कारकिर्दीतील अत्यंत महत्त्वाचा चित्रपट ठरला. गणपतराव बेलवलकर या व्यक्तिरेखेतून त्यांनी एका रंगकर्मीच्या भावविश्वाला पडद्यावर जिवंत केलं.

8. ‘कुणी घर देता का घर?’

‘नटसम्राट’मधील ‘कुणी घर देता का घर? एका तुफानाला कुणी घर देता का घर?’ हा संवाद प्रेक्षकांच्या मनाला भिडला. एका कलाकाराची असहायता आणि एकटेपण या संवादातून प्रभावीपणे समोर आलं.

9. नटसम्राटमधील भावनिक संवाद

‘जगावं की मरावं, हा एकच सवाल आहे…’ अशा आशयाचे संवाद सादर करताना नाना पाटेकरांनी व्यक्तिरेखेतील वेदना आणि अस्वस्थता प्रभावीपणे दाखवली.

10. दमदार संवादफेक हीच ओळख

नाना पाटेकरांचा प्रत्येक संवाद केवळ शब्द राहिला नाही, तर त्यांच्या आवाजामुळे आणि अभिनयामुळे तो अधिक प्रभावी झाला. त्यामुळेच त्यांचे अनेक संवाद आजही प्रेक्षकांच्या ओठांवर आहेत.

नाना पाटेकर यांनी आपल्या अभिनयाने अनेक पिढ्यांवर प्रभाव टाकला. त्यांच्या भूमिका, आवाज आणि संवादफेक यांची स्वतःची एक वेगळी ओळख निर्माण झाली. त्यामुळे त्यांची आठवण केवळ त्यांच्या चित्रपटांमधून नाही, तर त्यांच्या अजरामर संवादांमधूनही कायम जिवंत राहील.