जेवणात मिरचीचा वापर करताना अनेकजण सावधगिरी बाळगतात. प्रत्येकाची स्वतःची आवड असते आणि त्यानुसार मिरची-मसाल्यांचा वापर जेवणात केला जातो. काही जण कमी मसालेदार खातात तर काही जास्त तिखट खातात. बहुतेक भारतीय घरांमध्ये मसाल्यांसोबत फक्त लाल तिखट वापरला जातो, पण तुम्हाला माहीत आहे का की चिरलेल्या हिरव्या मिरचीचा भाजी म्हणून वापर करणे या पावडरपेक्षा कितीतरी पटीने जास्त फायदेशीर आहे !

अन्नात चटकदारपणा आणण्यापासून ते चटण्या आणि मसाल्यांमध्ये वापरण्यापर्यंत मिरची अनेक प्रकारे वापरले जातात. मग ती सामान्य हिरवी मिरची असो किंवा शिमला मिरची किंवा त्याची इतर कोणतीही विविधता असो, त्यांच्यापासून बरेच फायदे मिळतात.

परदेशी फूड चॅनेल्सवर अन्न शिजवताना किंवा बनवताना अनेकदा मोठ्या शेफच्या एक गोष्ट लक्षात आली आहे, हे लोक कच्च्या मिरच्या (कोशिंबिरीच्या स्वरूपात देखील) किंवा त्याची पेस्ट मोठ्या प्रमाणात वापरतात. हे केवळ चव वाढवण्यास मदत करत नाही तर अनेक आरोग्य फायदे देखील प्रदान करते. ऍलर्जी, कर्करोग रोखण्यापासून ते एजिंग रोखण्यापर्यंत हिरवी मिरची फायदेशीर ठरू शकते. कसे? चला, जाणून घेऊया.

ऍलर्जी दरम्यान नाक साफ होण्यासाठी कधीकधी तिखट, झणझणीत आणि गरमागरम करी किंवा रस्सा पिण्याचा सल्ला दिला जातो. सतत होणाऱ्या अ‍ॅलर्जीमध्ये मिरचीचा वापर फायदेशीर ठरतो, असे तज्ज्ञांचे मत आहे. त्यात असलेले कॅप्सेसिन (Capsaicin) शिंका येणे, नाक चोंदणे आणि वारंवार नाक वाहणे यासारख्या लक्षणांपासून आराम देते.

एवढेच नाही तर हे कॅप्सेसिन ४० हून अधिक प्रकारच्या कर्करोगाशी संबंधित पेशी नष्ट करण्यासही सक्षम असल्याचे संशोधनातून दिसून आले आहे. यामुळेच अनेक डॉक्टर आहारात कच्च्या मिरचीचा समावेश करण्याची शिफारस करतात.

सांधेदुखीपासून डोकेदुखीपर्यंत फायदा

काट्याने काटा काढणे हे वाक्यप्रचार बहुदा मिरचीबाबत लागू होते. कॅप्सेसिनमध्ये आणखी एक गुणधर्म आहे. हे चेतापेशींमध्ये उबदार भावना निर्माण करते, जे मेंदूला संदेश पाठवते की गोष्ट गरम आहे, तर या मज्जातंतू पेशी प्रत्यक्षात संदेश म्हणून वेदना जाणवण्याचे काम करतात. आता वेदना आणि उष्णतेच्या या लाटेत मेंदू गोंधळून जातो आणि वेदना जाणवणे बंद होते हे उघड आहे.

ही गोंधळात टाकणारी युक्ती प्राचीन काळापासून वेदनेपासून आराम मिळवण्यासाठी वापरली जात आहे. त्याचप्रमाणे, सांधेदुखीपासून आराम मिळवण्यासाठी तुम्ही बाम किंवा कोणत्याही प्रकारचे क्रीम, लोशन इत्यादी वापरता, तेव्हा उष्णता आणि जळजळ जाणवते, हे देखील कॅप्सॅसिनचे आश्चर्यकारक गुणधर्म आहे. हे अनेक क्रीम आणि लोशनमध्ये हे घटक म्हणून वापरले जाते. मायग्रेनच्या आरामासाठी वापरल्या जाणार्‍या फवारण्यांमध्ये देखील कॅप्सॅसिन असते. हे मेंदूच्या ट्रायजेमिनल मज्जातंतूला सुन्न करू शकते, ज्यामुळे अनेक प्रकारच्या डोकेदुखीमध्ये आराम मिळतो.

रोगप्रतिकार शक्ती आणि वृद्धत्व रोखण्यास मदत 

अनेकांना कच्च्या हिरव्या मिरच्या जेवणासोबत सॅलड सारख्या खाण्याची सवय असते. परदेशात सिमला मिरचीचे विविध प्रकार सॅलड म्हणून वापरले जातात. अशा प्रकारच्या मिरच्यांचा वापर केल्याने तुम्हाला व्हिटॅमिन सी, ए, ई आणि बी भरपूर प्रमाणात मिळू शकते. याशिवाय यामध्ये अँटिऑक्सिडंट्सही असतात.

ते सर्व रोग प्रतिकारशक्ती वाढवण्यास हातभार लावतात, विशेषतः व्हिटॅमिन सी. त्याच वेळी, व्हिटॅमिन ई आणि अँटिऑक्सिडंट्स वृद्धत्वाचा प्रभाव कमी करू शकतात, त्वचेची चमक वाढवू शकतात आणि जळजळ कमी करू शकतात. एका संशोधनात असेही आढळून आले आहे की, ज्या लोकांनी 15 वर्षांहून अधिक काळ सतत मिरची (कच्ची) कमी प्रमाणात खाल्ली, त्यांना अशा अनेक समस्यांपासून वाचवले गेले ज्यामुळे रोग किंवा अकाली मृत्यू होऊ शकतो.

लठ्ठपणा टाळण्यासाठी उपयुक्त

मिरचीचे सेवन मेटाबॉलिज्म बूस्टर म्हणूनही काम करते. येथे देखील, कॅप्सेसिन मुख्य नायकाची भूमिका बजावते. हे शरीरातील चयापचय गती वाढवू शकते. मिरची खाल्ल्यानंतर घाम येणे हे याचे लक्षण आहे. असा घाम व्यायाम केल्यानंतर किंवा झोपल्यानंतरही येतो. इतकंच नाही तर, हे विशेष प्रकारचे न्यूरॉन TRPV1 सक्रिय करण्यात मदत करते, जे तुमची भूक नियंत्रित ठेवण्यास तसेच शरीरात चरबी जमा होण्यापासून रोखण्यास मदत करते. तसेच वजन कमी करण्यात आणि नियंत्रणात ठेवण्यास मदत होते.

ही काळजी घ्या

मिरचीचे सेवन इतके फायदेशीर असले तरी ते जास्त प्रमाणात किंवा चुकीच्या पद्धतीने खाल्ल्याने पोटाशी संबंधित अनेक समस्या उद्भवू शकतात. हे सामान्य अपचनापासून अल्सर आणि कर्करोगापर्यंत असू शकते. त्यामुळे नेहमी मिरच्यांचे संतुलित प्रमाणात सेवन करा आणि सर्व प्रकारच्या मिरची आणि शिमला मिरची वापरण्याचा प्रयत्न करा. त्यात भोपळी मिरची, काळी मिरी यांचाही समावेश करा.

जेवणात घालण्यापासून ते सॅलड सारखे सहज वापरता येते, पण बाजारातील पॅकेज्ड फूड किंवा जंक फूडमध्ये असलेल्या मिरच्यांचा कमीत कमी वापर केलेले बरे. जर डॉक्टरांनी लिहून दिले असेल जर तुम्हाला मिरची खाण्यास मनाई केली असेल तर त्यापासून काही अंतर ठेवा.