Shapoor Zadran Death: अफगाणिस्तानचे माजी वेगवान गोलंदाज शापूर जादरान यांचे ७ जुलै २०२६ रोजी वयाच्या अवघ्या ३८ व्या वर्षी निधन झाले. विशेष म्हणजे, त्यांच्या ३९ व्या वाढदिवसाच्या आदल्या दिवशीच त्यांनी अखेरचा श्वास घेतला. गेल्या काही काळापासून त्यांच्यावर दिल्लीमध्ये उपचार सुरू होते. अफगाणिस्तानातील डॉक्टरांच्या सल्ल्यानुसार ते उपचारासाठी भारतात आले होते. त्यांच्या निधनाची अधिकृत माहिती अफगाणिस्तान क्रिकेट बोर्डाने दिली असून, क्रिकेटविश्वातून त्यांना श्रद्धांजली वाहण्यात येत आहे.

शापूर जादरान हे हीमोफॅगोसायटिक लिम्फोहिस्टिओसायटोसिस (एचएलएच) या दुर्मिळ आणि गंभीर आजाराने ग्रस्त होते. हा आजार प्रतिकारशक्तीशी संबंधित असून, योग्य वेळी उपचार न मिळाल्यास तो जीवघेणा ठरू शकतो.

काय आहे एचएलएच?

आपल्या शरीरातील प्रतिकारशक्ती म्हणजेच इम्यून सिस्टिम सामान्य परिस्थितीत विषाणू, जीवाणू आणि इतर संसर्गांपासून आपले संरक्षण करते. मात्र, एचएलएचमध्ये हीच प्रतिकारशक्ती नियंत्रणाबाहेर जाते. शरीरातील काही पांढऱ्या रक्तपेशी अतिशय सक्रिय होऊन सतत दाह निर्माण करणारी रसायने तयार करू लागतात. त्यामुळे शरीरातील अनेक महत्त्वाचे अवयव प्रभावित होतात.

या आजाराचा परिणाम यकृत (लिव्हर), प्लीहा, अस्थिमज्जा (बोन मॅरो), फुफ्फुसे आणि मेंदूवरही होऊ शकतो. त्यामुळे रुग्णाची प्रकृती झपाट्याने गंभीर होण्याचा धोका असतो.

हा आजार कोणाला होऊ शकतो?

एचएलएच हा अत्यंत दुर्मिळ आजार आहे. तो प्रामुख्याने लहान मुले आणि बालकांमध्ये आढळतो. अशा रुग्णांमध्ये हा आजार बहुतेक वेळा आनुवंशिक असतो. मात्र, प्रौढांनाही हा आजार होऊ शकतो. काही व्हायरल संसर्ग, कर्करोग किंवा प्रतिकारशक्ती कमकुवत करणाऱ्या आजारांमुळे एचएलएचचा धोका वाढू शकतो.

तज्ज्ञांच्या मते, सुमारे २५ टक्के रुग्णांमध्ये हा आजार आनुवंशिक कारणांमुळे होतो. आई-वडील दोघांमध्येही संबंधित जनुकांचा दोष असल्यास मुलांमध्ये हा आजार होण्याची शक्यता अधिक असते.

हा आजार का होतो?

एचएलएचमध्ये शरीरातील हिस्टिओसाइट्स आणि लिम्फोसाइट्स या पांढऱ्या रक्तपेशी अनियंत्रित होतात. या पेशी शरीराचे संरक्षण करण्याऐवजी इतर रक्तपेशींवरच हल्ला करू लागतात. त्यामुळे लिव्हर आणि प्लीहा यांसारख्या अवयवांमध्ये या पेशी जमा होतात आणि हे अवयव सुजून मोठे होतात. यामुळे शरीरातील अनेक महत्त्वाच्या कार्यांवर परिणाम होतो.

कोणती लक्षणे दिसतात?

या आजाराची सुरुवात बहुतेक वेळा सतत येणाऱ्या तीव्र तापाने होते. त्यानंतर तीव्र अशक्तपणा, भूक कमी लागणे, वजन घटणे आणि त्वचेवर पुरळ किंवा लाल चट्टे दिसू शकतात.

याशिवाय लिव्हर आणि प्लीहा सुजल्यामुळे पोट फुगणे किंवा पोटदुखी होऊ शकते. अनेक रुग्णांमध्ये रक्ताची कमतरता, प्लेटलेट्स कमी होणे आणि वारंवार संसर्ग होण्याची समस्या दिसून येते. काही रुग्णांना कावीळ, श्वास घेण्यास त्रास, फुफ्फुसांचे विकार, डोकेदुखी, चालताना अडचण किंवा दृष्टीसंबंधी समस्या देखील जाणवू शकतात.

उपचारात उशीर झाल्यास धोका

एचएलएचमध्ये प्रतिकारशक्ती सतत सक्रिय राहिल्यामुळे शरीरात तीव्र दाह निर्माण होतो. त्यामुळे बोन मॅरोमधील रक्तपेशींचे उत्पादन कमी होते. परिणामी अॅनिमिया, प्लेटलेट्सची कमतरता आणि गंभीर संसर्गाचा धोका वाढतो.

वेळेवर उपचार न झाल्यास लिव्हर निकामी होणे, मूत्रपिंडाचे नुकसान, फुफ्फुसांचे गंभीर आजार आणि मेंदूला सूज येण्यासारख्या गुंतागुंती निर्माण होऊ शकतात. त्यामुळे हा आजार अतिशय वेगाने जीवघेणा ठरू शकतो.

शापूर जादरान यांच्या निधनामुळे क्रिकेटविश्वात शोककळा पसरली आहे. त्याचबरोबर या दुर्मिळ आजाराबाबत जनजागृती होण्याची गरजही अधोरेखित झाली आहे. सतत ताप, तीव्र अशक्तपणा किंवा इतर गंभीर लक्षणे दिसल्यास विलंब न करता डॉक्टरांचा सल्ला घेणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे.