Winter Blues: हिवाळ्यात आळस, थकवा अन् चिडचिड वाढतेय? ‘या’ ५ उपायांनी मूड ठेवा फ्रेश!
Winter Blues हिवाळ्यात काही लोकांना नेहमीपेक्षा जास्त सुस्ती आणि थकवा जाणवतो. सकाळी लवकर उठण्याची इच्छा होत नाही. दिवसभर झोप येणे, कामात लक्ष न लागणे, चिडचिड होणे, उदास वाटणे आणि आवडत्या गोष्टींमध्येही रस कमी होणे अशी लक्षणे दिसू शकतात.

Winter Blues: हिवाळा सुरू झाला की वातावरणात गारवा जाणवू लागतो. थंडीची सकाळ, उबदार पांघरूण आणि गरमागरम चहा यांचा आनंद अनेकांना आवडतो. मात्र, काही लोकांसाठी हिवाळा केवळ आनंददायी नसतो. या दिवसांमध्ये सतत आळस येणे, थकवा जाणवणे, कोणत्याही कामात मन न लागणे आणि विनाकारण उदास वाटणे अशा समस्या जाणवू लागतात. विशेष म्हणजे, यामागे केवळ थंडी कारणीभूत नसून सूर्यप्रकाशाचा अभाव आणि बदललेली दिनचर्याही कारणीभूत असू शकते.
हिवाळ्यात जाणवणाऱ्या या बदलांना सामान्य भाषेत ‘विंटर ब्लूज’ असे म्हणतात. काही लोकांमध्ये ऋतुबदलामुळे होणारा हा परिणाम अधिक तीव्र असू शकतो. त्याला सीझनल अफेक्टिव्ह डिसऑर्डर (SAD) असे म्हणतात. त्यामुळे हिवाळ्यात मूड का खराब होतो, त्याची लक्षणे कोणती आणि त्यावर कोणते उपाय करता येतात, हे जाणून घेणे महत्त्वाचे आहे.
काय असतात विंटर ब्लूजची लक्षणे?
हिवाळ्यात काही लोकांना नेहमीपेक्षा जास्त सुस्ती आणि थकवा जाणवतो. सकाळी लवकर उठण्याची इच्छा होत नाही. दिवसभर झोप येणे, कामात लक्ष न लागणे, चिडचिड होणे, उदास वाटणे आणि आवडत्या गोष्टींमध्येही रस कमी होणे अशी लक्षणे दिसू शकतात.
सामान्यतः ऋतुबदलानुसार ही लक्षणे कमी होतात. मात्र, उदासीनता दीर्घकाळ टिकत असेल, दैनंदिन कामांवर परिणाम होत असेल किंवा आवडत्या गोष्टींमधील रस कमी होत असेल, तर त्याकडे दुर्लक्ष करू नये. अशा वेळी डॉक्टर किंवा मानसिक आरोग्य तज्ज्ञांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे.
हिवाळ्यात मूड खराब होण्यामागची ३ प्रमुख कारणे
१. सूर्यप्रकाशाचा अभाव
हिवाळ्यात दिवस लहान असतात आणि सूर्यप्रकाशात राहण्याची संधी कमी मिळते. शरीराच्या जैविक घड्याळावर म्हणजेच सर्केडियन रिदमवर प्रकाशाचा परिणाम होतो. त्यामुळे झोपेचे वेळापत्रक आणि मूडमध्ये बदल जाणवू शकतात.
२. सेरोटोनिन आणि मेलाटोनिनमध्ये होणारे बदल
सेरोटोनिन हे मेंदूतील एक रासायनिक द्रव्य असून ते मूड नियंत्रित करण्याच्या प्रक्रियेत महत्त्वाची भूमिका बजावते. सूर्यप्रकाशातील बदलांचा त्याच्या कार्यावर परिणाम होऊ शकतो. तसेच मेलाटोनिन हा झोपेच्या चक्राशी संबंधित हार्मोन आहे. त्याच्या पातळीतील बदलांमुळे अधिक झोप येणे आणि सुस्ती जाणवणे शक्य आहे.
३. शारीरिक हालचाली कमी होणे
थंडीमुळे अनेकजण बाहेर फिरायला जाणे, चालणे किंवा व्यायाम करणे टाळतात. त्यामुळे शारीरिक हालचाली कमी होतात. याचा परिणाम शरीरातील ऊर्जेवर आणि मूडवर होऊ शकतो.

Winter Blues
विंटर ब्लूजपासून दूर राहण्यासाठी ५ सोपे उपाय
१. सकाळच्या उन्हात थोडा वेळ घालवा
दररोज सकाळी काही वेळ नैसर्गिक सूर्यप्रकाशात घालवा. शक्य असल्यास बाहेर फिरायला जा. सूर्यप्रकाशामुळे शरीराचे जैविक घड्याळ नियमित ठेवण्यास मदत होते.
२. नियमित व्यायाम करा
हिवाळ्यातही शारीरिक हालचाली सुरू ठेवा. चालणे, योगासने, स्ट्रेचिंग किंवा हलका व्यायाम यांचा दिनक्रमात समावेश करा. नियमित व्यायामामुळे तणाव कमी होण्यास आणि मूड सुधारण्यास मदत होते.
३. झोपेचे वेळापत्रक ठरवा
दररोज ठरावीक वेळी झोपण्याचा आणि उठण्याचा प्रयत्न करा. पुरेशी झोप घ्या आणि दिवसा खूप वेळ झोपणे टाळा. नियमित झोपेमुळे शरीराची कार्यक्षमता टिकून राहते.
४. आहाराकडे लक्ष द्या
आहारात हंगामी फळे, हिरव्या पालेभाज्या, डाळी, कडधान्ये, सुका मेवा आणि प्रथिनयुक्त पदार्थांचा समावेश करा. संतुलित आहारामुळे शरीराला आवश्यक पोषण मिळते आणि ऊर्जा टिकून राहण्यास मदत होते.
५. मित्र आणि कुटुंबीयांसोबत वेळ घालवा
मूड खराब असताना एकटे राहावेसे वाटू शकते. मात्र, अशा वेळी जवळच्या व्यक्तींशी संवाद साधणे महत्त्वाचे आहे. मित्रांसोबत गप्पा मारणे, कुटुंबीयांसोबत वेळ घालवणे किंवा आवडते छंद जोपासणे यामुळे मन प्रसन्न राहण्यास मदत होऊ शकते.
हिवाळ्यात मूडमध्ये होणारे बदल प्रत्येक वेळी गंभीर समस्येचे लक्षण असतातच असे नाही. मात्र, सतत उदास वाटत असेल किंवा त्याचा दैनंदिन जीवनावर परिणाम होत असेल, तर तज्ज्ञांची मदत घ्यावी. शरीराप्रमाणेच मानसिक आरोग्याची काळजी घेणेही तितकेच महत्त्वाचे आहे.


