Magnesium Deficiency: शरीर निरोगी ठेवण्यासाठी फक्त प्रोटीन आणि जीवनसत्त्वे पुरेशी नसतात, तर विविध खनिजे म्हणजेच मिनरल्सचीही गरज असते. शरीराला मिनरल्सची आवश्यकता कमी प्रमाणात असली तरी त्यांची भूमिका खूप महत्त्वाची असते. मॅग्नेशियम हे अशाच आवश्यक खनिजांपैकी एक आहे.

मॅग्नेशियम शरीरातील अनेक महत्त्वाच्या प्रक्रियांमध्ये भूमिका बजावते. स्नायू आणि नसांचे कार्य, शरीरात ऊर्जा निर्माण करणे, रक्तातील साखरेचे प्रमाण आणि रक्तदाब नियंत्रित ठेवणे तसेच हृदयाचे ठोके नियमित ठेवण्यासाठी मॅग्नेशियम आवश्यक असते.

अनेकदा पायात अचानक गोळे येणे किंवा स्नायूंमध्ये ताण जाणवल्यानंतर लोक त्याला मॅग्नेशियमच्या कमतरतेशी जोडतात. मात्र, मॅग्नेशियमचे काम केवळ स्नायूंच्या गोळ्यांपुरते मर्यादित नाही. शरीरात त्याची कमतरता झाल्यास इतरही काही लक्षणे दिसू शकतात.

शरीरासाठी मॅग्नेशियम का महत्त्वाचे?

मॅग्नेशियम शरीरातील 300 हून अधिक रासायनिक प्रक्रियांमध्ये सहभागी असते. नसांमधून संदेश पोहोचवणे आणि स्नायूंना योग्य पद्धतीने काम करण्यास मदत करणे, हे त्याचे महत्त्वाचे कार्य आहे. याशिवाय हृदयाचे ठोके सामान्य ठेवणे, शरीरात ऊर्जा निर्माण करणे आणि डीएनएच्या निर्मितीसारख्या प्रक्रियांमध्येही मॅग्नेशियमचा सहभाग असतो. शरीरातील मोठ्या प्रमाणातील मॅग्नेशियम हाडांमध्ये साठवलेले असते.

मॅग्नेशियमच्या कमतरतेची लक्षणे कोणती?

शरीरात मॅग्नेशियमची कमतरता सुरुवातीला सौम्य स्वरूपात असू शकते. अशावेळी भूक कमी लागणे, मळमळ, उलट्या, थकवा आणि कमजोरी यांसारखी लक्षणे जाणवू शकतात. कमतरता वाढल्यास हात-पायांमध्ये मुंग्या येणे किंवा सुन्नपणा, स्नायूंमध्ये गोळे येणे आणि ताण जाणवणे अशा समस्या होऊ शकतात. काही गंभीर परिस्थितींमध्ये हृदयाच्या ठोक्यांमध्ये अनियमितता किंवा झटके येण्यासारख्या समस्या देखील होऊ शकतात.

मात्र, थकवा किंवा स्नायूंमध्ये गोळे येणे म्हणजे मॅग्नेशियमचीच कमतरता असे निश्चितपणे म्हणता येत नाही. यामागे इतर अनेक कारणे असू शकतात. त्यामुळे स्वतःहून सप्लिमेंट घेण्याऐवजी योग्य कारण समजून घेणे महत्त्वाचे आहे.

कोणाला कमतरतेचा धोका अधिक असू शकतो?

ज्या व्यक्तींना आतड्यांशी संबंधित समस्या आहेत आणि त्यामुळे पोषक घटकांचे शरीरात शोषण व्यवस्थित होत नाही, त्यांना मॅग्नेशियमच्या कमतरतेचा धोका असू शकतो. याशिवाय टाइप-2 डायबिटीज असणे, जास्त प्रमाणात मद्यपान करणे किंवा वाढते वय यामुळेही हा धोका वाढू शकतो. काही औषधांमुळे शरीरातील मॅग्नेशियमच्या पातळीवर परिणाम होऊ शकतो.

आहारातून मॅग्नेशियम कसे मिळवायचे?

मॅग्नेशियम मिळवण्यासाठी प्रत्येक वेळी सप्लिमेंट्स घेण्याची गरज नसते. आहारात काही पौष्टिक पदार्थांचा समावेश करून त्याची गरज पूर्ण करण्यास मदत होऊ शकते. भोपळ्याच्या बिया, चिया सीड्स, बदाम, काजू, शेंगदाणे आणि संपूर्ण धान्य हे मॅग्नेशियमचे चांगले स्रोत मानले जातात. 28 ग्रॅम भोपळ्याच्या बियांमध्ये सुमारे 156 मिलीग्रॅम, चिया सीड्समध्ये सुमारे 111 मिलीग्रॅम आणि बदामामध्ये सुमारे 80 मिलीग्रॅम मॅग्नेशियम मिळू शकते.

प्रौढ पुरुषांना साधारणपणे दररोज 400 ते 420 मिलीग्रॅम, तर महिलांना 310 ते 320 मिलीग्रॅम मॅग्नेशियमची गरज असते. मात्र, प्रत्येक व्यक्तीची गरज आणि आरोग्यस्थिती वेगळी असू शकते. आधीपासून कोणता आजार असल्यास किंवा औषधे सुरू असल्यास डॉक्टरांच्या सल्ल्याशिवाय मॅग्नेशियम सप्लिमेंट घेऊ नये. सतत थकवा, कमजोरी किंवा वारंवार स्नायूंमध्ये गोळे येत असतील, तर त्यामागचे नेमके कारण जाणून घेण्यासाठी डॉक्टरांचा सल्ला घेणे योग्य ठरेल.