Fat Types: आजकाल अनेकांना “मेद” किंवा “फॅट” या शब्दाची भीती वाटते. कारण, मेद म्हणजे फक्त वाईट आणि आजारांना कारणीभूत असा गैरसमज अनेकांच्या मनात आहे. पण प्रत्यक्षात मेदाचे दोन प्रकार असतात चांगले आणि वाईट. त्यामुळे पूर्णपणे मेद टाळण्यापेक्षा योग्य प्रकारचा मेद निवडणे अधिक महत्त्वाचे आहे. सर्वप्रथम, थिजलेले मेद म्हणजेच सॅच्युरेटेड फॅट्स (SFA) याबद्दल समजून घेऊया. हे मेद शरीरासाठी घातक मानले जाते. कारण, यामुळे रक्तातील कोलेस्टेरॉल वाढते आणि रक्तवाहिन्यांमध्ये अडथळे निर्माण होतात. रक्त घट्ट होऊन त्याचा प्रवाह मंदावतो. यामुळे हृदयविकाराचा झटका, मेंदूतील रक्तस्त्राव किंवा पक्षाघात यांसारखे गंभीर आजार होण्याची शक्यता वाढते. या प्रकारच्या मेदामुळे LDL (वाईट कोलेस्टेरॉल) चे प्रमाण वाढते, जे आरोग्यासाठी धोकादायक असते. दुसरा प्रकार म्हणजे प्रवाही मेद, ज्याला अनसॅच्युरेटेड फॅट्स (UFA) म्हणतात. हा मेद दोन प्रकारात विभागला जातो मोनो अनसॅच्युरेटेड (MUFA) आणि पॉली अनसॅच्युरेटेड फॅट्स (PUFA). मोनो अनसॅच्युरेटेड (MUFA) हा चांगला मेद मानला जातो. हा मेद शरीरातील वाईट कोलेस्टेरॉल (LDL) कमी करण्यास मदत करतो आणि चांगले कोलेस्टेरॉल (HDL) टिकवून ठेवतो. त्यामुळे हृदयाचे आरोग्य चांगले राहते. तसेच, या मेदामुळे ऑक्सिडेशनची प्रक्रिया कमी होते, त्यामुळे शरीरावर त्याचा दुष्परिणाम कमी होतो. म्हणूनच MUFA हा आरोग्यासाठी उपयुक्त मानला जातो. Fat Types पॉली अनसॅच्युरेटेड फॅट्स (PUFA) मात्र थोडे जपून वापरणे आवश्यक आहे. कारण, हे मेद शरीरात ऑक्सिडेशनची प्रक्रिया वाढवतात. त्यामुळे सूज, रक्तवाहिन्यांचे नुकसान, कर्करोग, तसेच अकाली वृद्धत्व यांसारख्या समस्या निर्माण होऊ शकतात. याशिवाय, PUFA मेदामुळे HDL (चांगले कोलेस्टेरॉल) कमी होते आणि ओमेगा-३ व ओमेगा-६ यांचा समतोल बिघडतो. याशिवाय, ट्रान्स फॅट्स हा आणखी एक धोकादायक प्रकार आहे, ज्याबद्दल पुढे अधिक माहिती घेणे गरजेचे आहे. दररोजच्या आहारात आपण भाकरी, पोळी, चपाती असे पदार्थ खातो. त्यामधील कॅलरीज समजून घेणेही महत्त्वाचे आहे. उदाहरणार्थ, एक चपाती (६० ग्रॅम) सुमारे १५८ कॅलरीज देते. ज्वारीची भाकरी (१६० ग्रॅम) सुमारे ४१९ कॅलरीज, बाजरीची भाकरी ४२६ कॅलरीज आणि तांदळाची भाकरी ३६४ कॅलरीज देते. त्यामुळे आहारात संतुलन राखणे आवश्यक आहे. एकंदरीत, मेद पूर्णपणे टाळणे योग्य नाही, पण योग्य प्रकारचा मेद निवडणे आणि त्याचे प्रमाण नियंत्रित ठेवणे अत्यंत गरजेचे आहे. संतुलित आहार आणि योग्य माहितीच्या आधारे आपण निरोगी जीवन जगू शकतो.
