EPFO New Rules : कर्मचारी भविष्य निर्वाह निधी म्हणजेच EPF मधील पैसे पाच वर्षांची सलग सेवा पूर्ण होण्यापूर्वी काढल्यास त्यावर TDS लागू होऊ शकतो. मात्र, आर्थिक वर्ष २०२६-२७ पासून TDS मधून सूट मिळवण्यासाठी पात्र EPF सदस्यांना आता फॉर्म 15G आणि 15H ऐवजी फॉर्म 121 वापरावा लागणार आहे. कर्मचारी भविष्य निर्वाह निधी संघटनेने (EPFO) याबाबत ‘एक्स’वरून माहिती दिली आहे.

हा बदल प्राप्तिकर कायदा, २०२५ आणि प्राप्तिकर नियम, २०२६ लागू झाल्यानंतर करण्यात आला आहे. फॉर्म 121च्या माध्यमातून पात्र करदात्याला संबंधित कर वर्षातील त्याची अंदाजे कर देयता शून्य असल्याचे जाहीर करता येते. मात्र, हा फॉर्म भरल्याने EPFमधून काढलेली संपूर्ण रक्कम आपोआप करमुक्त होत नाही.

TDSमधून सूट मिळवण्यापूर्वी EPF सदस्यांनी काही महत्त्वाच्या अटी तपासणे आवश्यक आहे. नोकरी बदलणे, आर्थिक अडचण निर्माण होणे किंवा पाच वर्षांची सेवा पूर्ण होण्यापूर्वी PFची रक्कम काढणे अशा परिस्थितीत कराचे नियम समजून घेणे महत्त्वाचे आहे. त्यामुळे नंतर अनपेक्षित करकपात होण्याचा धोका टाळता येऊ शकतो.

EPFमधून पैसे काढल्यावर TDS कधी कापला जातो?

पाच वर्षांची सलग सेवा पूर्ण होण्यापूर्वी EPFमधील पैसे काढल्यास लागू नियमांनुसार TDS कापला जाऊ शकतो. EPFOच्या नियमांनुसार, काढली जाणारी रक्कम ५० हजार रुपयांपेक्षा जास्त असल्यास TDS लागू होऊ शकतो. सदस्याने योग्य कायम खाते क्रमांक म्हणजेच PAN दिला असल्यास TDS १० टक्के दराने कापला जातो.

मात्र, पाच वर्षे पूर्ण होण्यापूर्वी पैसे काढले म्हणजे प्रत्येक वेळी TDS कापला जाईलच असे नाही. काही परिस्थितींमध्ये नियमांनुसार सूट मिळू शकते. उदाहरणार्थ, PF खाते दुसऱ्या खात्यात हस्तांतरित करणे किंवा कर्मचाऱ्याच्या नियंत्रणाबाहेरील काही कारणांमुळे नोकरी संपणे अशा परिस्थितींचा विचार केला जातो.

तसेच, TDS कापला जाणे आणि काढलेल्या PF रकमेवर प्रत्यक्षात किती कर लागू होतो, या दोन वेगळ्या बाबी आहेत. त्यामुळे केवळ TDS कापला किंवा कापला नाही, यावरून संपूर्ण कर देयता ठरत नाही.

📢 Important Update

Form 15G/15H is no longer valid for claiming EPF TDS exemptions.
➡️Tax year 2026-27 onwards TDS Exemption is to be claimed by submitting Form 121 (as per the Income Tax Act, 2025)

#EPFO #EPFOWithYou #HumHainNa #ईपीएफओ https://t.co/FZKsBRXELW

— EPFO (@officialepfo) October 8, 2026

फॉर्म 121 म्हणजे काय?

फॉर्म 121 हा एक स्वघोषणापत्र आहे. या फॉर्मद्वारे पात्र करदाता संबंधित कर वर्षासाठी त्याची अंदाजे कर देयता शून्य असल्याचे जाहीर करतो. प्राप्तिकर विभागाच्या मार्गदर्शक सूचनांनुसार, ठरावीक अटी पूर्ण झाल्यास या घोषणेमुळे संबंधित पेमेंट करणाऱ्याला काही रकमेवर TDS न कापण्याची सुविधा मिळू शकते.

नवीन कर व्यवस्थेत फॉर्म 15G आणि 15Hच्या जागी फॉर्म 121चा वापर केला जाणार आहे. मात्र, TDSमधून सूट मिळवण्यासाठी असलेल्या पात्रतेच्या अटी कायम आहेत. त्यामुळे TDS टाळण्यासाठी प्रत्येक व्यक्ती फॉर्म 121 भरू शकत नाही.

फॉर्म 121 भरण्यापूर्वी या गोष्टी तपासा

१. एकूण अंदाजे उत्पन्न : संबंधित कर वर्षातील एकूण उत्पन्न किती आहे, हे तपासा. लागू असलेल्या कपाती आणि सवलती वजा केल्यानंतर तुमची अंदाजे कर देयता शून्य आहे का, हे पाहणे आवश्यक आहे.

२. काढली जाणारी PFची रक्कम : तुम्ही काढणार असलेली रक्कम TDS लागू होणाऱ्या मर्यादेपेक्षा जास्त आहे का, हे तपासा.

३. सेवेचा कालावधी : तुमची सलग पाच वर्षांची सेवा पूर्ण झाली आहे का, हे पाहा. तसेच तुमच्या प्रकरणात नियमांनुसार कोणता अपवाद लागू होतो का, हेही तपासा.

४. फॉर्म 121साठी पात्रता : तुम्ही फॉर्म 121 दाखल करण्यासाठी आवश्यक अटी पूर्ण करता का, हे तपासा. प्राप्तिकर विभागाच्या मार्गदर्शक सूचनांनुसार, उत्पन्न जमा होण्यापूर्वी किंवा पेमेंट होण्यापूर्वी संबंधित पेयरकडे हे घोषणापत्र द्यावे लागते. त्यामुळे शक्य असल्यास कर वर्षाच्या सुरुवातीलाच आवश्यक प्रक्रिया पूर्ण करणे योग्य ठरते.

फॉर्म 121 भरल्याने PFची रक्कम करमुक्त होते का?

नाही. हा मुद्दा EPF सदस्यांनी लक्षात ठेवणे महत्त्वाचे आहे. फॉर्म 121चा संबंध मुख्यतः ‘स्रोतावर करकपात’ म्हणजे TDSशी आहे. हा फॉर्म भरल्याने PFमधून काढलेली रक्कम आपोआप करमुक्त होत नाही.

प्राप्तिकर विवरणपत्र म्हणजेच ITR भरताना करदात्याला संबंधित करपात्र उत्पन्नाची माहिती द्यावी लागू शकते. त्यानुसार प्रत्यक्ष कर देयता निर्माण झाल्यास तो कर भरावा लागू शकतो.

उदाहरणार्थ, एखाद्या कर्मचाऱ्याने तीन वर्षांनंतर नोकरी सोडली आणि त्याने पात्र EPFची रक्कम काढली, तर फॉर्म 121 भरल्यामुळे संपूर्ण PF रक्कम करमुक्त झाली, असे समजणे चुकीचे ठरेल. त्याचे एकूण उत्पन्न, फॉर्म 121साठीची पात्रता आणि काढलेल्या PF रकमेवर लागू होणारे कराचे नियम या सर्व बाबी तपासाव्या लागतील.

EPF सदस्यांनी आता काय करावे?

पाच वर्षांची सेवा पूर्ण होण्यापूर्वी PFची रक्कम काढण्याचा विचार करणाऱ्या कर्मचाऱ्यांनी सर्वात आधी आपली सेवा किती वर्षांची आहे, किती रक्कम काढायची आहे आणि संबंधित कर वर्षातील अंदाजे उत्पन्न किती आहे, हे तपासावे.

त्यानंतर लागू असलेल्या कर नियमांनुसार आपण फॉर्म 121साठी पात्र आहोत का, याची खात्री करावी. आर्थिक वर्ष २०२६-२७ पासून पात्र EPF सदस्यांनी TDSमधून सूट मिळवण्यासाठी फॉर्म 15G किंवा 15Hऐवजी फॉर्म 121चा वापर करावा.

योग्य पात्रता असताना योग्य फॉर्म भरल्यास पात्र PF निकासीवर सुरुवातीलाच होणारी अनावश्यक TDS कपात टाळता येऊ शकते. मात्र, फॉर्म 121 भरल्याने भविष्यात निर्माण होणारी प्रत्यक्ष कर देयता संपत नाही. त्यामुळे PF काढण्यापूर्वी सेवा कालावधी, निकासीची रक्कम आणि एकूण उत्पन्न यांचा विचार करणे आवश्यक आहे.